जन्मजात नागरिकता रोक्ने ट्रम्पको प्रयास सर्वोच्चबाट असंवैधानिक ठहर

एजेन्सी । अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले अमेरिकामा जन्मने हरेक बच्चाले जन्मकै आधारमा अमेरिकी नागरिकता पाउने संवैधानिक अधिकार यथावत् रहने ऐतिहासिक फैसला सुनाएको छ ।

पाँच–चारको बहुमतबाट भएको निर्णयमा सर्वोच्च अदालतले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जारी गरेको जन्मजात नागरिकता (बर्थराइट सिटिजनसिप) सीमित गर्ने कार्यकारी आदेश असंवैधानिक ठहर गर्दै खारेज गरेको हो । प्रधान न्यायाधीश जोन रोबर्ट्सले लेखेको फैसलामा आमाबुवा अवैध रूपमा अमेरिकामा बसिरहेका भए पनि वा अस्थायी भिसामा रहेका भए पनि अमेरिकामा जन्मिएको बच्चाको नागरिकताको अधिकार प्रभावित नहुने स्पष्ट गरिएको छ ।

अदालतले अमेरिकी संविधानको १४औँ संशोधनले १५८ वर्षदेखि सुनिश्चित गर्दै आएको जन्मजात नागरिकताको अधिकार कार्यकारी आदेश वा सामान्य कानुनमार्फत हटाउन नसकिने र त्यसका लागि संविधान संशोधन नै आवश्यक पर्ने उल्लेख गरेको छ । ट्रम्पले सन् २०२५ जनवरी २० मा राष्ट्रपति पदको शपथ लिएलगत्तै जन्मजात नागरिकता सीमित गर्ने कार्यकारी आदेश जारी गरेका थिए ।

तर, आदेश जारी भएको केही दिनमै विभिन्न अदालतहरूले त्यसको कार्यान्वयनमा रोक लगाएपछि विवाद सर्वोच्च अदालत पुगेको थियो । सुनुवाइका क्रममा ट्रम्प आफैँ सर्वोच्च अदालत पुगेका थिए । जुन अमेरिकी इतिहासमा बहालवाला राष्ट्रपतिको दुर्लभ उपस्थिति मानिएको छ ।

यदि ट्रम्पको आदेश लागू भएको भए अमेरिकामा हरेक वर्ष जन्मिने करिब दुई लाख ५० हजार बालबालिकाको कानुनी हैसियत प्रभावित हुने अनुमान गरिएको थियो । साथै, नवजात शिशुको नागरिकता निर्धारण गर्न आमाबुबाले आफ्नो आप्रवासनसम्बन्धी कागजात अनिवार्य रूपमा पेस गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुने थियो ।

अमेरिकामा जन्मजात नागरिकताको व्यवस्था सन् १८६८ मा संविधानको १४औँ संशोधन लागू भएपछि सुरु भएको हो । सुरुमा दासत्वबाट मुक्त भएका अश्वेत समुदायलाई नागरिकताको अधिकार सुनिश्चित गर्न ल्याइएको यो संशोधनपछि अमेरिकामा जन्मिने सबै बालबालिकामा लागू गरिएको थियो ।

ट्रम्प र उनका समर्थकहरूले यो व्यवस्थाको दुरुपयोग हुँदै आएको दाबी गर्दै आएका छन् । उनीहरूका अनुसार केही विदेशी नागरिक बच्चालाई अमेरिकी नागरिक बनाउनकै लागि अमेरिका पुग्ने गर्छन् । तर, यही व्यवस्थाबाट विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, एफबीआई निर्देशक काश पटेल तथा उपराष्ट्रपति जेडी भेन्सकी पत्नी उषा भेन्सजस्ता सार्वजनिक व्यक्तित्वले पनि जन्मजात अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गरेका छन् ।

सर्वोच्च अदालतको पछिल्लो फैसलाले अमेरिकामा रहेका नेपालीसहित अस्थायी कार्य भिसावाहक परिवारलाई पनि राहत दिएको छ । अब त्यस्ता परिवारमा अमेरिकामा जन्मिने बच्चाले संविधानअनुसार स्वतः अमेरिकी नागरिकता पाउनेछ । यद्यपि, बच्चा अमेरिकी नागरिक हुँदैमा आमाबुबाले स्वतः नागरिकता वा ग्रिनकार्ड प्राप्त गर्दैनन् । अमेरिकी कानुनअनुसार बच्चा २१ वर्ष पुगेपछि मात्रै उसले आफ्ना आमाबुबाका लागि स्थायी बसोबासको आवेदन दिन सक्छ ।

अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गरेका नेपाली मूलका बालबालिकाले नेपालको पूर्ण दोहोरो नागरिकता भने पाउँदैनन् । उनीहरूले गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) कार्डमार्फत नेपालमा बसोबास, आवागमन र व्यवसायका निश्चित सुविधाहरू भने उपयोग गर्न सक्ने व्यवस्था रहेको छ ।