कप्तानगन्ज गोलीकाण्ड : सुरक्षा कमान्डरविहीन थियो सुनसरी

Share this
657shares
मुलुकी खबर
किशोर बुढाथोकी
clock२०८३ साउन ११, सोमबार १३:२१

विराटनगर । सुनसरीको देवानगञ्ज–३ कप्तानगञ्जमा भएको साम्प्रदायिक झडप र त्यसक्रममा सशस्त्र प्रहरीको गोली लागेर एक युवाको मृत्यु भएको घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ– यति संवेदनशील जिल्ला नेतृत्वविहीन अवस्थामा किन सञ्चालन भइरहेको थियो ?

घटनाको समीक्षा गर्दा देखिने सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष सुरक्षा संयन्त्रमा देखिएको नेतृत्वको अभाव हो । सीमावर्ती र उच्च सुरक्षा जोखिमका रूपमा चिनिने सुनसरीमा सशस्त्र प्रहरीका कमान्डर दुई सातादेखि रिक्त थियो । त्यति मात्र नभएर नेपाल प्रहरीका जिल्ला प्रमुख एसपी बिदामा थिए भने कोशी प्रदेशका प्रहरी प्रमुख डीआईजी पनि बिदामा रहेकाले प्रदेशको सुरक्षा नेतृत्वसमेत निमित्त अधिकारीमार्फत सञ्चालन भइरहेको थियो ।

सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार यस्तो परिस्थितिमा आकस्मिक संकट व्यवस्थापन स्वाभाविक रूपमा प्रभावित हुन्छ । गृहमन्त्री सुधन गुरुङको निर्देशनपछि गत असार ३० गते सुनसरीस्थित सशस्त्र प्रहरी बल नम्बर ४ गण इनरुवाका गणपति एवं सशस्त्र प्रहरी बलका सुनसरी प्रमुख, एसपी श्यामकुमार कार्कीलाई मुख्यालय तानियो ।

तर, उनको स्थानमा नयाँ गणपति खटाइएन । झापाबाट तानिएका सशस्त्रका एसपी अम्बिकाप्रसाद जोशीको स्थान पनि हालसम्म रिक्त नै छ । यसरी दुई सीमावर्ती जिल्लाको सशस्त्र प्रहरी नेतृत्व लामो समयसम्म खाली रहनुले गृह प्रशासनको निर्णय प्रक्रियामाथि प्रश्न उठेको छ ।

सुरक्षा स्रोतका अनुसार गृहमन्त्री र सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक नारायणदत्त पौडेलबीच सरुवासम्बन्धी मतभेदका कारण कार्यकाल सकिएका आठवटा गणका गणपतिको सरुवा रोकिएको छ । त्यसको असर प्रत्यक्ष रूपमा फिल्ड कमान्डमा परेको सुरक्षा अधिकारीहरूको भनाइ छ । यद्यपि, यसका बारेमा गृह मन्त्रालयले आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छैन ।

सुनसरीजस्तो भारतसँग खुला सीमा जोडिएको जिल्लामा तस्करी, लागुऔषध कारोबार, सीमापार अपराध तथा बेला–बेलामा देखिने साम्प्रदायिक संवेदनशीलता नयाँ विषय होइन । यस्ता जिल्लामा गणपति प्रशासनिक प्रमुख मात्र नभएर उनी सुरक्षा रणनीतिको केन्द्रबिन्दु हुन्छन् । दैनिक जोखिम मूल्यांकन, गुप्त सूचना विश्लेषण, अतिरिक्त फौज परिचालन, स्थानीय प्रशासनसँग समन्वय, भिड नियन्त्रणको रणनीति तथा बल प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आए त्यसको कमान्ड तहको निर्णय उनीहरूको जिम्मेवारीभित्र पर्छ ।

नेपाल प्रहरीतर्फ पनि अवस्था सहज थिएन । सुनसरीका प्रहरी प्रमुख एसपी केशवकुमार थेवे बिदामा रहेका कारण डीएसपी चन्द्रबहादुर खड्काले निमित्त प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका थिए । कोशी प्रदेश प्रहरी प्रमुख डीआईजी विनोद घिमिरे पनि बिदामा रहेकाले प्रदेशको सुरक्षा कमान्ड एसएसपी योगेन्द्रसिंह थापाले सम्हालिरहेका छन् ।

कोशी प्रदेश सुरक्षा संवेदनशीलताका दृष्टिले नेपालकै सबैभन्दा संवेदनशीलमध्ये एक मानिन्छ । १४ जिल्ला रहेको यस प्रदेशमा भारतसँग लामो खुला सीमा छ । सुनसरी, मोरङ र झापाजस्ता जिल्लामा सीमापार अपराध, लागुऔषध तस्करी, अन्तरदेशीय आपराधिक गतिविधि तथा सामाजिक एवं साम्प्रदायिक संवेदनशीलता निरन्तर सुरक्षा चुनौतीका रूपमा रहेका छन् । यस्तो प्रदेशमा प्रदेश प्रहरी प्रमुख, जिल्ला प्रहरी प्रमुख र सशस्त्र प्रहरी प्रमुख तीनै तहमा नियमित नेतृत्वको अभाव देखिनु सुरक्षा व्यवस्थापनका दृष्टिले अस्वाभाविक अवस्था भएको सुरक्षा क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन् ।

सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार कुनै पनि विवाद सुरु हुनेबित्तिकै प्रभावकारी कमान्ड सक्रिय भएमा स्थानीय जनप्रतिनिधि, धार्मिक अगुवा, प्रशासन र सुरक्षा निकायबीच समन्वय गरेर तनाव फैलिन नदिन सकिन्छ । आवश्यक सुरक्षाकर्मी समयमै परिचालन गर्न सकिन्छ । भिड नियन्त्रणका वैकल्पिक उपाय प्रयोग गर्न सकिन्छ । परिस्थिति नियन्त्रणबाहिर जानुअघि नै जोखिम कम गर्न सकिन्छ । तर, नेतृत्व कमजोर वा रिक्त हुँदा निर्णय ढिलो हुने, समन्वय कमजोर हुने र अन्तिम विकल्पका रूपमा घातक बल प्रयोगसम्म पुग्ने जोखिम बढ्ने उनीहरूको विश्लेषण छ ।

आइतबार राति बोलबम यात्राका क्रममा बजाइएको डिजेलाई लिएर सुरु भएको सामान्य विवाद विस्तारै दुई समुदायबीचको हिंसात्मक झडपमा परिणत भयो । दुवै पक्षबाट ढुंगा, लाठी, चिर्पट र भालासहित आक्रमण हुनुका साथै सुरक्षाकर्मीमाथि पनि आक्रमण भयो । हालसम्मको विवरण अनुसार इलाका प्रहरी कार्यालय देवानगञ्जका इन्स्पेक्टर राकेश राईसहित आठ जना नेपाल प्रहरी र पाँच सशस्त्र प्रहरी घाइते भएका छन् । तत्काल अवस्था नियन्त्रणमा नआएपछि सशस्त्र प्रहरीले गोली चलाउँदा देवानगन्ज–४ का २५ वर्षीय ओमप्रकाश मेहताको मृत्यु भएको सुरक्षा स्रोतले बतायो । प्रहरीका अनुसार गोली प्रहारबाट ९ जना सर्वसाधारण घाइते भएका छन् ।

घटनापछि मात्रै विभिन्न सुरक्षा निकायबाट अतिरिक्त सुरक्षाकर्मी परिचालन गरियो । नेपाली सेना पनि परिचालित छ । देवानगञ्ज र हरिनगरका केही क्षेत्रमा कर्फ्यु आदेश जारी गरियो । कोशी प्रदेशका निमित्त प्रहरी प्रमुख एसएसपी योगेन्द्रसिंह थापाले कप्तानगन्जको अवस्था नियन्त्रणमा लिन सुरक्षा सक्रियता बढाइको जानकारी दिए । सुरक्षा व्यवस्था थप कडा पारिएको र प्रशासनले वार्तामार्फत समाधान खोजिरहेको जानकारी थापाले दिए ।

अधिकारीहरुका अनुसार कप्तानगन्ज घटनाले गोली चलाउने निर्णयको मात्र समीक्षा मागेको छैन । संवेदनशील जिल्ला लामो समयसम्म सशस्त्र प्रहरीको कमान्डरविहीन किन रह्यो ? जिल्ला प्रहरी प्रमुख र प्रदेश प्रहरी प्रमुख बिदामा रहेका बेला वैकल्पिक सुरक्षा रणनीति कति प्रभावकारी थियो ? गृह प्रशासनले समयमै नेतृत्व व्यवस्थापन किन गर्न सकेन ? जस्ता प्रश्नहरुको जवाफ खोज्नुपर्ने अवस्था आएको उनीहरुको विश्लेषण छ ।

उनीहरुका अनुसार सुरक्षा संयन्त्रमा नेतृत्वको रिक्तता सामान्य प्रशासनिक विषय होइन भन्ने सन्देश कप्तानगन्ज गोलीकाण्डले दिएको छ । विशेषगरी कोशीजस्तो संवेदनशील प्रदेशमा कमान्ड कमजोर हुँदा त्यसको असर सिधै शान्ति सुरक्षा, संकट व्यवस्थापन र सर्वसाधारणको जीवनमा पर्ने नेपाल प्रहरीका पूर्वडीएसपी रामजी कटवालले बताए । घटनाको छानबिन गोली चलेको क्षणमा मात्र सीमित नभई सुरक्षा नेतृत्व, कमान्ड संरचना, समन्वय र गृह प्रशासनको निर्णय प्रक्रियासम्म पुग्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको कटवालको भनाइ छ ।

तपाइको प्रतिक्रिया
युरोपबाट रुवान्डासम्म आप्रवासी निष्कासनको नयाँ अभ्यास, पाँच देशको संयुक्त योजना
मोरङमा ठूला चाडपर्व शान्तिपूर्ण, २१९ आपराधिक घटना
 एनपिएलको तेस्रो संस्करण कात्तिक ९ देखि
फाइनल पुग्न लुम्बिनी र सुदूरपश्चिमबीच निर्णायक भिडन्त
प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमण : दिल्लीमा छोटो बसाइ, नेपालका एजेन्डा लामै
विराटनगरबाट लागुऔषधसहित एक युवक पक्राउ
ब्राउन सुगरसहित इटहरीका दुई युवक पक्राउ
कोशी प्रदेशमा एकै दिन १७ सवारी दुर्घटना, २३ जना घाइते (पूरा विवरणसहित)
बराहक्षेत्रमा चलिरहेको मोटरसाइकलबाट खसेकी युवतीको उपचारका क्रममा मृत्यु
कोशी र गण्डकीका हिमाली क्षेत्रमा वर्षा र हिमपातको सम्भावना
स्थानीय निर्वाचनको तयारीमा एमाले, ३ हजार ४१४ नेता–कार्यकर्तासहितको राष्ट्रिय भेला
यस्तो छ विदेशी मुद्राको विनिमय दर
यस्तो छ विदेशी मुद्राको विनिमयदर
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.