डेरावालाको विवरण राखौँ, विराटनगरलाई सुरक्षित बनाऔँ

Share this
652shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८३ भदौ १, सोमबार १६:५०

कोशी प्रदेशको राजधानी विराटनगर व्यापार, उद्योग, शिक्षा र रोजगारीको केन्द्रका रूपमा स्थापित छ । भारतसँगको खुला सीमाना, पूर्वी नेपालका विभिन्न जिल्लासँगको सहज आवागमन र आर्थिक गतिविधिका कारण यहाँ दिनहुँ नयाँ मानिस आउने र बस्ने क्रम स्वाभाविक छ । यही गतिशीलताले विराटनगरलाई जीवन्त बनाएको छ । तर, यही गतिशीलतासँग जोडिएको एउटा गम्भीर सुरक्षा चुनौती भने अझै बेवास्तामा छ । घर भाडामा लगाउने, तर आफ्नो घरमा को बसिरहेको छ भन्ने सामान्य जानकारीसमेत नराख्ने प्रवृत्ति देखिन्छ ।

विराटनगरका मुख्य सडकसँग जोडिएका भित्री गल्लीमा रहेका अधिकांश घरको तल्लो तलामा पसल र माथिल्लो तलामा डेरा छन् । ती डेरामा विद्यार्थी, मजदुर, कर्मचारी, व्यवसायी तथा विभिन्न जिल्लाबाट आएका परिवार बसिरहेका छन् । उनीहरू विराटनगरको सामाजिक र आर्थिक जीवनकै हिस्सा हुन् । त्यसैले बाहिरबाट आएका सबै मानिसलाई शंकाको दृष्टिले हेर्नु गलत हुन्छ । समस्या बाहिरबाट मानिस आउनु नभएर को आएर बस्यो भन्ने आधारभूत अभिलेखसमेत नहुनु हो ।

घरधनीले कोठा भाडामा दिँदा डेरावालाको परिचयपत्र हेर्ने, स्थायी ठेगाना र सम्पर्क नम्बर लिने तथा आवश्यक विवरण सुरक्षित राख्ने सामान्य अभ्यासलाई अनिवार्य संस्कारका रूपमा विकास गर्नुपर्छ । तर, धेरै ठाउँमा अहिले पनि ‘भाडा पाए पुग्यो’ भन्ने मानसिकता देखिन्छ । को बस्यो, कहाँबाट आयो, के काम गर्छ र सम्पर्क गर्नुपर्ने अवस्थामा कसरी भेटिन्छ भन्ने प्रश्नमा घरधनी नै अनभिज्ञ हुने अवस्था छ । यो प्रवृत्ति सामान्य देखिए पनि यसको असर असामान्य हुन सक्छ ।

कुनै अप्रिय घटना वा अपराध भयो भने अनुसन्धानका लागि प्रहरीलाई सबैभन्दा पहिले आवश्यक पर्ने कुरा घटनासँग जोडिएका व्यक्तिको पहिचान र उसको गतिविधिको विवरण हो । कुनै व्यक्ति केही महिना डेरामा बसेर अर्को ठाउँमा सरेको छ । तर, उसको परिचय, सम्पर्क नम्बर वा स्थायी ठेगानासम्बन्धी कुनै अभिलेख छैन भने अनुसन्धानको एउटा महत्त्वपूर्ण कडी त्यहीँ कमजोर हुन्छ । यसले अपराध अनुसन्धान मात्र नभएर समग्र सुरक्षा व्यवस्थापनलाई नै जटिल बनाउँछ ।

यस विषयमा घरधनीलाई मात्र दोष दिएर समस्या समाधान हुँदैन । स्थानीय तह, प्रहरी, वडा कार्यालय र समुदायले मिलेर डेरावाला व्यवस्थापनको व्यावहारिक प्रणाली विकास गर्नुपर्छ । घरधनीले डेरावालाको विवरण राख्ने, नयाँ व्यक्ति आएपछि विवरण अद्यावधिक गर्ने र डेरा छाड्दा त्यसको अभिलेखसमेत राख्ने व्यवस्था व्यवहारमा लागू गर्न सकिन्छ । यसका लागि जटिल प्रक्रिया आवश्यक छैन । नाम, परिचयपत्रको विवरण, स्थायी ठेगाना, सम्पर्क नम्बर र आपत्कालीन अवस्थामा सम्पर्क गर्न सकिने व्यक्तिको विवरणजस्ता आधारभूत जानकारी पर्याप्त हुन सक्छन् ।

विराटनगर–१० का वडाध्यक्ष अर्जुन गिरीले भनेजस्तै, टोलको सुरक्षा केवल सडक सफा राखेर वा सामाजिक सद्भावका कार्यक्रम गरेर मात्र सुनिश्चित हुँदैन । टोलमा को बसिरहेको छ भन्ने सामान्य जानकारीसमेत समुदायसँग हुनुपर्छ । यसको अर्थ प्रत्येक डेरावालामाथि निगरानी गर्नु होइन । बरु, आवश्यक परेको अवस्थामा सम्बन्धित व्यक्तिसम्म पुग्न सकिने आधार तयार गर्नु हो ।

विराटनगर महानगरपालिकाका मेयर नागेश कोइरालाले पनि बाहिरबाट आउने सबैलाई शंकाको दृष्टिले हेर्न नहुने तर डेरावालाको सही विवरण नराख्दा सुरक्षा व्यवस्थापनमा कठिनाइ हुने यथार्थ औँल्याएका छन् । यो नै समस्याको सही बुझाइ हो । विराटनगरलाई सुरक्षित बनाउने नाममा नयाँ मानिसलाई शंका गर्ने होइन, व्यवस्थित अभिलेख राख्ने प्रणाली बलियो बनाउने हो ।

कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता तथा प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक योगेन्द्रसिंह थापाले अपराध अनुसन्धानका क्रममा डेरावालाको बसाइसम्बन्धी प्रमाण र अभिलेख नहुँदा घटनाको कडी जोड्न कठिन हुने तथ्य औँल्याएका छन् । प्रहरीलाई अनुसन्धानमा सहयोग पुर्‍याउने सबैभन्दा सरल माध्यम नै व्यवस्थित नागरिक सूचना हुन सक्छ । अपराध भएपछि मात्र सूचना खोज्नेभन्दा अपराध अनुसन्धानमा आवश्यक पर्ने आधारभूत सूचना पहिल्यै व्यवस्थित राख्नु बुद्धिमानी हुन्छ ।

तर, यहाँ अर्को पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । डेरावालाको विवरण राख्ने नाममा नागरिकको व्यक्तिगत गोपनीयता र सम्मानमा हस्तक्षेप हुनु हुँदैन । घरधनीले आवश्यकभन्दा बढी व्यक्तिगत सूचना माग्ने, अनावश्यक निगरानी गर्ने वा कुनै व्यक्तिको जात, क्षेत्र, भाषा, पेसा वा अन्य आधारमा विभेद गर्ने प्रवृत्ति स्वीकार्य हुन सक्दैन । अभिलेख सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि हो । सामाजिक विभेदका लागि होइन ।

विराटनगरमा बाहिरबाट आउने मानिसले यहाँको अर्थतन्त्र चलायमान बनाएका छन् । उद्योगमा काम गर्ने श्रमिकदेखि शिक्षाका लागि आउने विद्यार्थी र रोजगारी खोज्दै आउने युवासम्मले सहरको विकासमा योगदान गरिरहेका छन् । त्यसैले ‘बाहिरबाट आएको’ भन्ने कारणले कसैलाई असुरक्षाको स्रोतका रूपमा चित्रण गर्नु न्यायोचित हुँदैन ।

अब आवश्यक कुरा मानसिकता परिवर्तन हो । घरधनीले ‘कोठा भाडामा लगाएँ, भाडा आयो, जिम्मेवारी सकियो’ भन्ने सोच बदल्नुपर्छ । स्थानीय तहले डेरावाला विवरण व्यवस्थापनसम्बन्धी स्पष्ट र सहज प्रणाली बनाउनुपर्छ । प्रहरीले घरधनी तथा टोल विकास संस्थासँग समन्वय गरी सचेतना बढाउनुपर्छ । वडा तहले अभिलेख व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउन सहजीकरण गर्नुपर्छ । नागरिकले पनि आफ्नो परिचय र आवश्यक विवरण उपलब्ध गराउनु सामाजिक जिम्मेवारीका रूपमा लिनुपर्छ ।

सुरक्षित सहर बनाउन ठुल्ठूला योजना मात्र चाहिँदैनन् । कहिलेकाहीँ सानो सावधानीले ठूलो जोखिम रोक्न सक्छ । त्यसैले अब विराटनगरका प्रत्येक घरधनीले एउटा सरल प्रश्न आफैँलाई सोध्नुपर्छ, ‘मेरो घरमा को बस्छ, मलाई थाहा छ ?’

उत्तर ‘थाहा छैन’ हो भने सुधारको सुरुवात त्यहीँबाट हुनुपर्छ । डेरावालाको सम्मान र गोपनीयता कायम राख्दै सही परिचय र आधारभूत विवरण व्यवस्थित राख्ने संस्कार विकास गरौँ । डेरावालाको विवरण राखौँ, अनावश्यक शंका होइन, सूचना व्यवस्थित गरौँ, विराटनगरलाई सुरक्षित बनाऔँ ।

तपाइको प्रतिक्रिया
मलेसिया प्रकरणमा पूर्वमन्त्रीसहित ६ जना पक्राउ
सुनवर्षीका दुई अशक्त व्यक्तिलाई रोटरी क्लबद्वारा ह्विलचियर प्रदान
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
पश्चिमी वायु र ‘अक्वान’ चक्रवातको आंशिक प्रभाव, कोशीसहितका प्रदेशमा बदली 
कमिल मिशाराको शतकमा चितवन दोस्रो क्वालिफायरमा
अपांगता समावेशी विकासमा सरकारी प्रयास पर्याप्त भएनन्, कार्यान्वयनमै चुनौती
बेलबारीमा बाँसघारीभित्र जुवाखाल, प्रहरीले हान्यो छापा
निर्माण व्यवसायी महासंघ कोशीको अध्यक्षमा केशरकुमार बुढाथोकीको उम्मेदवारी, यस्तो छ प्यानल
प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार बेनविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.