बूढीगण्डकीमा बाढीको प्रारम्भिक कारण पहिरो, वास्तविकता खोज्दै विज्ञ टोली

काठमाडौं । गोरखाको बूढीगण्डकी नदीमा आएको भीषण बाढीको प्रारम्भिक कारण नदीको माथिल्लो क्षेत्रमा गएको सुक्खा पहिरो हुन सक्ने नेपाली सेनाले जनाएको छ ।

पहिरोका कारण नदीको बहाव रोकिएको र थुनिएको पानी तथा गेग्रान एक्कासि खुलेपछि लेदोसहितको बाढी आएको प्रारम्भिक आकलन गरिएको हो । यद्यपि, बाढीको वास्तविक कारण भने अझै पुष्टि भइसकेको छैन ।

नेपाली सेनाका अधिकारीले राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई दिएको जानकारीअनुसार आइतबार बिहान गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–३ स्थित बूढीगण्डकी नदी पहिरोका कारण थुनिएको थियो । केही समयपछि थुनिएको भाग खुलेसँगै नदीमा लेदो माटो र गेग्रानसहितको बाढी आएको अनुमान गरिएको छ ।

सेनाको नम्बर ३ बाहिनी अड्डामा आइतबार बिहान ५ बजेर ५५ मिनेटमा बूढीगण्डकी नदी थुनिएको प्रारम्भिक सूचना पुगेको थियो । त्यसपछि गोरखामा तैनाथ रुद्रध्वज गणअन्तर्गत सुरक्षा पोस्ट बाङ्गसिङबाट बिहान सवा ६ बजे घटनास्थलको अवस्था बुझ्न रेकी टोली खटाइएको थियो । टोलीले चुमनुब्री गाउँपालिका–३ को फिलिम क्षेत्रमा सुक्खा पहिरो गएको पुष्टि गरेको थियो ।

सेनाको प्रारम्भिक प्रतिवेदनका आधारमा पहिरोले नदीको बहाव रोकेको र पछि अवरोध खुलेपछि बाढी आएको अनुमान गरिएको हो । तर पहिरोले मात्रै यति ठूलो बाढी निम्त्याएको हो वा अन्य कारण पनि छन् भन्नेबारे थप अनुसन्धान भइरहेको छ ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीले बूढीगण्डकीमा आएको बाढीको प्रकृति गत भदौ १० गते रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीसँग मिल्दोजुल्दो देखिएको बताएका छन् । दुवै घटनामा लेदो माटो र गेग्रानसहितको बाढी देखिए पनि बूढीगण्डकी बाढीको उद्गमस्थल र वास्तविक कारण अझै स्पष्ट भइनसकेको उनले बताए ।

बाढीको कारण पत्ता लगाउन प्राधिकरणको टोली ड्रोनसहित नदीको माथिल्लो क्षेत्रमा परिचालित भएको जानकारी उप्रेतीले दिएका छन् । घटनास्थलको हवाई दृश्यमा साँघुरो र गहिरो खोँचमा गेग्रान बगेको तथा खोँचको छेउमा पहिरो गएको जस्तो देखिएको छ । यद्यपि, दृश्यका आधारमा मात्रै बाढीको कारण यकिन गर्न नसकिने अधिकारीहरूको भनाइ छ ।

गत भदौ १० गते रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीको कारण तिब्बत क्षेत्रमा हिमनदीको ठूलो भाग खस्नु रहेको थियो । उक्त घटनामा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको थियो । बूढीगण्डकीमा भने हालसम्म मानवीय क्षतिको विवरण प्राप्त नभए पनि भौतिक संरचनामा व्यापक क्षति पुगेको छ । केही मानिसहरु सम्पर्कविहीन छन् ।

बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिका–३ न्याकचेतबाट सिर्दिबास जोड्ने पुरानो झोलुंगे पुल र धार्चे गाउँपालिका–५ माछिखोलाबाट केरौजा जोड्ने अर्को झोलुंगे पुल बगाएको छ । गोरखाबाट आरुघाट हुँदै धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको एक भागसमेत बगेको छ । यसले स्थानीय आवागमन र यातायातमा समस्या सिर्जना गरेको छ ।

धार्चे गाउँपालिका–३ सल्लेरीस्थित निर्माणाधीन बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको पावर हाउस र आसपासका ८ देखि १० वटा घरसमेत बाढीले बगाएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ । अन्य विवरणअनुसार एउटा कच्ची घर बगेको, आठवटा घर र आठवटा टहरामा बाढी पसेको तथा २२ वटा घर जोखिममा परेका छन् ।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार कार्यसमेत जारी छ । नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत चुमनुब्री गाउँपालिका–३ को जगतबाट छ जनालाई सकुशल उद्धार गरिएको छ ।

बूढीगण्डकीमा बाढी आउनुको वास्तविक कारण पहिचान गर्न नदीको माथिल्लो क्षेत्रको भौगोलिक अवस्था, पहिरोको प्रकृति र बहाव थुनिएको भनिएको स्थानको स्थलगत अध्ययन आवश्यक देखिएको छ । अहिले सार्वजनिक भएको विवरण प्रारम्भिक भएकाले थप अध्ययनपछि मात्रै बाढीको कारण र क्षतिको पूर्ण विवरण स्पष्ट हुने बताइएको छ ।