तिहारको शुभकामना

Share this
675shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ कात्तिक ३, सोमबार १७:१२

नेपालको दोस्रो ठूलो पर्व तिहारलाई हिन्दु धर्मावलम्बीहरुले धुमधामसाथ मनाउँछन् । तिहार पर्व मात्रै नभएर जीवन दर्शन पनि हो । आत्मा, परिवार, प्रकृति र देवत्वबीचको सन्तुलनको उत्सव नै हो । उज्यालो र अन्धकार, पाप र पुन्य, जीवन र मृत्युबीचको द्वन्द्वलाई मिलाउने आध्यात्मिक मेललाई रूपमा पनि तिहारलाई लिइन्छ ।

अहिले प्रत्येक नेपालीको मनमा उज्यालो, माया र श्रद्धाको दीप झिलिमिली बनाउँदै फेरि तिहार आइपुगेको छ । वर्षभरिका दुःख, संघर्ष र असफलतालाई उज्यालोले पखाल्ने, परिवार र मित्रतासँगको नातालाई पुनः जीवित पार्ने र जीवनमा शुभ–समृद्धिको कामना गर्ने यो पर्व धार्मिक कर्मकाण्ड मात्रै हैन । नेपाली समाजलाई एकताबद्ध बनाउन भूमिका खेल्ने उत्सव पनि हो । हिन्दु धर्मावलम्बीको आत्मा पनि हो ।

तिहारका प्रत्येक दिनले जीवनका गहिरा दर्शन बोकेका छन् । यमराज, धर्म, प्रकृति र ममताको सन्तुलनमा बाँधिएको एक महान सांस्कृतिक काव्य जसले नेपाली पहिचानलाई उज्यालो बनाउँछ ।

यमपञ्चक अर्थात् तिहारको आरम्भ धनतेरसदेखि हुन्छ । जब दीपदानसँगै जीवनमा सकारात्मकता भित्र्याउने प्रतीक सुरु हुन्छ । यमराजको सन्देशवाहक कागलाई सम्झेर सुरु हुने कागतिहारले हामीलाई समाचार, सन्देश र सञ्चारको पवित्र महत्व सम्झाउँछ ।

कागलाई मिठो खानेकुरा अर्पण गर्नुलाई परम्पराका रूपमा मात्रै लिइँदैन । यो प्रकृतिसँगको सहजीवन र प्रत्येक जीवको भूमिकाप्रतिको सम्मान हो । त्यसपछि आउने कुकुर तिहारले वफादारी र कर्तव्यपरायणताको भावनालाई साकार गर्छ । धर्मराज युधिष्ठिरलाई स्वर्ग ढोकासम्म साथ दिएको कुकुरको कथाले हाम्रो संस्कृतिको गहिरो छाप बोकेको छ । निष्ठा नै मोक्षको मार्ग हो भन्ने बोध गराउँछ ।

यस दिन कुकुरलाई टीका, माला र मिठो खानेकुरा अर्पण गरेर पूजा गर्ने चलनलाई जनावरप्रेमका रूपमा मात्रै बुझन् हुँदैन । यो मानव र पशुबीचको पवित्र सम्बन्धको अभिव्यक्ति हो । घरको सुरक्षा, अपराध पत्ता लगाउने दक्षता र प्राकृतिक चेतनाको प्रतीकका रूपमा कुकुरलाई पूजा गर्नु वास्तवमा वफादारी र कृतज्ञताको पर्व मनाउनु हो ।

वैदिक दृष्टिले कुकुर यमराजको द्वारपाल हो । त्यसैले यस दिनको पूजा मृत्युपछि आत्माले मोक्ष प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ भन्ने विश्वास गर्ने गरिन्छ ।

नरक चतुर्दशीले आत्मशुद्धिको अर्को अध्याय खोल्छ । बिहानै स्नान गर्दा पाप नाश हुने, तिल र चन्दनले शरीर शुद्ध हुँदा आत्मा पनि निर्मल हुने विश्वास छ । ‘सीतालोष्टसमायुक्तः सकण्टकदलान्वित । हर पापमपामार्ग भ्राम्यमाणः पुनः पुन’ जस्ता वैदिक मन्त्रहरूले आत्मशुद्धि र मुक्ति प्राप्तिको मार्ग देखाउँछन् ।

यो संस्कारले हामीलाई शारीरिक मात्र होइन, मानसिक स्वच्छताको पनि पाठ पढाउँछ । जीवनमा साँचो स्नान भनेको मनको मलिनता पखाल्नु हो भन्ने सन्देश दिन्छ ।

साँझपख लक्ष्मीपूजाको पालो आउँछ । लक्ष्मीलाई धन र ऐश्वर्यकी देवी मानिन्छ । तर, आर्थिक सम्पन्नताको प्रतीक मात्रै हैनन् । उनी स्वच्छता, सदाचार र परिश्रमको सम्मान हुन् । जस घर सफा, उज्यालो र शुद्ध हुन्छ, त्यही घरमा लक्ष्मी बस्छिन् भन्ने जनश्रुति वास्तवमा हाम्रो जीवन दर्शन हो ।

जहाँ अनुशासन र सत्यता बस्छ, त्यहीँ समृद्धि फस्टाउँछ । त्यसैले लक्ष्मी पूजाको दिन बिहानैदेखि घर लिपपोत गर्ने, दैलोमा दीप बाल्ने, चामलको पीठो र अबिरले लक्ष्मीको पाइला कोर्ने र लक्ष्मीलाई स्वागत गर्ने चलन छ ।

स्कन्द, पद्य र विष्णु पुराणमा उल्लेख आठ लक्ष्मीहरू धनलक्ष्मी, धान्यलक्ष्मी, गजलक्ष्मी, सन्तानलक्ष्मी, विद्यालक्ष्मी, विजयलक्ष्मी, ऐश्वर्यलक्ष्मी र धैर्यलक्ष्मीलाई जीवनकै ८ आधार मानिन्छ । जब हामी लक्ष्मीपूजा गर्छौं, हामी वास्तवमा धन मात्रै नभएर विवेक, धैर्य र परिश्रमको आराधना गरिरहेका हुन्छौं ।

तिहारले नेपाली समाजलाई सधैं परिवारको उज्यालोमा बाँधिदिन्छ । आँगनभर दीप बालिन्छ, बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्मले देउसी–भैलो गाएर शुभकामना बाँड्छन्, छिमेकीबीच सम्बन्ध गाढा हुन्छ । राजधानीका गल्लीदेखि गाउँका पाखासम्म झिलीमिली उज्यालो फैलिन्छ । यो उज्यालो बिजुली र बत्तीको मात्रै नभएर माया, क्षमा र एकताको पनि उज्यालो हो ।

गाईगोरु र गोवर्धन पूजाले कृषिप्रधान समाजको मेरुदण्डलाई सम्मान गर्छ । गाईलाई माता, गोरुलाई श्रमको प्रतीक र गोवर्धनलाई धरतीको स्थिरता मानेर पूजा गर्नु हाम्रो आभार प्रकट गर्ने शैली हो । त्यही दिन नयाँ वर्ष नेपाल संवत् पनि सुरु हुन्छ । आफ्नो मौलिक समयचक्रलाई सम्मान गर्ने हाम्रो सभ्यताको निरन्तरता यही हो ।

तिहारको अन्तिम वा महत्वपूर्ण दिन भाइटीका हो । यसलाई तिहारको आत्मा पनि मानिन्छ । दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइको दीर्घायु र समृद्धिको कामना गर्दै टीका लगाउँछन् । दाजुभाइले पनि प्रेम र कृतज्ञताको उपहार फर्काउँछन् । त्यो दिन सम्बन्धको बन्धनसँगै जीवनभरको एकअर्काप्रतिको उत्तरदायित्व र स्नेहको प्रतिज्ञा पनि गरिन्छ ।

त्यही भएकाले तिहारमा प्रत्येक घर उज्यालोले भरियोस् । प्रत्येक मनमा माया र करुणाको दीप प्रज्वलित रहोस् । अन्धकार, स्वार्थ र द्वेषका पर्खालहरू भत्किएर नेपाल उज्यालो, सहिष्णुता र समृद्धिको नयाँ यात्रामा अघि बढोस् । तिहारको सबैमा शुभकामना ।

तपाइको प्रतिक्रिया
मलेसिया प्रकरणमा पूर्वमन्त्रीसहित ६ जना पक्राउ
सुनवर्षीका दुई अशक्त व्यक्तिलाई रोटरी क्लबद्वारा ह्विलचियर प्रदान
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
पश्चिमी वायु र ‘अक्वान’ चक्रवातको आंशिक प्रभाव, कोशीसहितका प्रदेशमा बदली 
कमिल मिशाराको शतकमा चितवन दोस्रो क्वालिफायरमा
अपांगता समावेशी विकासमा सरकारी प्रयास पर्याप्त भएनन्, कार्यान्वयनमै चुनौती
बेलबारीमा बाँसघारीभित्र जुवाखाल, प्रहरीले हान्यो छापा
निर्माण व्यवसायी महासंघ कोशीको अध्यक्षमा केशरकुमार बुढाथोकीको उम्मेदवारी, यस्तो छ प्यानल
प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार बेनविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.