संयम बनौं, सामाजिक र धार्मिक सद्भाव कायम राखौं

सुनसरीको देवानगन्ज गाउँपालिका–३ कप्तानगन्जमा भएको हिंसात्मक घटनाले फेरि एकपटक समाजमा शान्ति, सहिष्णुता र आपसी विश्वास कति संवेदनशील विषय हुन् भन्ने सम्झाइदिएको छ । एउटा सामान्य विवादबाट सुरु भएको घटना केही घण्टामै हिंसा, गोली प्रहार, कर्फ्यु, तोडफोड, आगजनी र सेनासम्म परिचालन गर्नुपर्ने अवस्थासम्म पुग्नु कुनै पनि सभ्य समाजका लागि चिन्ताको विषय हो ।

घटनामा एक युवाले ज्यान गुमाएका छन् । धेरै जना घाइते भएका छन् । तोडफोड र आगजनीबाट स्थानीयको सम्पत्ति नष्ट भएको छ । सर्वसाधारण त्रासमा बाँच्न बाध्य भएका छन् । यो एउटा स्थानको समस्या मात्र नभएर सम्पूर्ण समाजका लागि गम्भीर चेतावनी हो ।

Advertisement

यस्ता घटनामा सबैभन्दा ठूलो चुनौती सुरक्षा व्यवस्था कायम गर्नु मात्र नभएर समाजमा अविश्वास र विभाजन फैलिन नदिनु पनि हो । हिंसापछि अफवाह, उत्तेजक अभिव्यक्ति, अपुष्ट सूचना र सामाजिक सञ्जालमा फैलाइने भ्रामक सामग्रीले परिस्थितिलाई झन् जटिल बनाउन सक्छ । त्यसैले यस्तो समयमा प्रत्येक नागरिक, राजनीतिक दल, सामाजिक अगुवा, धार्मिक नेतृत्व, सञ्चारमाध्यम र राज्य संयमित हुनु आवश्यक हुन्छ ।

कुनै पनि घटना कानुनभन्दा माथि हुँदैन । कसैले गल्ती गरेको छ भने त्यसको निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्छ । दोषी पहिचान गरेर कानुनबमोजिम कारबाही हुनुपर्छ । तर, केही व्यक्तिको गल्तीको आधारमा सम्पूर्ण समुदायप्रति शंका, घृणा वा प्रतिशोधको भावना फैलाउनु न्याय होइन । त्यसले समस्या समाधान गर्दैन, बरु नयाँ समस्या जन्माउँछ । समाजलाई विभाजित गर्ने सोच अन्ततः सबैका लागि घातक हुन्छ ।

नेपाल विविध भाषा, संस्कृति, परम्परा र विश्वासले बनेको साझा देश हो । यही विविधताले हाम्रो पहिचान निर्माण गरेको छ । दशकौँदेखि फरक–फरक आस्था, संस्कृति र जीवनशैली भएका मानिसहरू एउटै गाउँ, एउटै बजार र एउटै समाजमा मिलेर बसेका छन् । यही सहअस्तित्व हाम्रो शक्ति हो । क्षणिक उत्तेजना वा केही उच्छृङ्खल व्यक्तिको गतिविधिका कारण त्यो सामाजिक पुँजी नष्ट हुन दिनु हुँदैन ।

यस्तो अवस्थामा सञ्चारमाध्यमको भूमिका पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ । समाचारको उद्देश्य समाजलाई थप भड्काउनु नभएर सत्य सूचना दिनु र जनतालाई सही सन्देश प्रवाह गर्नु हो । त्यसैले संवेदनशील घटनामा शब्दको चयन, तथ्यको पुष्टि र प्रस्तुतिको शैली अत्यन्त जिम्मेवार हुनुपर्छ । सनसनी फैलाउने शीर्षक, अपुष्ट दाबी वा समुदायलाई एकअर्काविरुद्ध उभ्याउने भाषाले पत्रकारिताको धर्म पूरा गर्दैन । सत्य बोल्ने तर समाजलाई जोगाउने जिम्मेवारी पनि सञ्चारमाध्यमकै हो ।

राज्यका निकायको जिम्मेवारी पनि उत्तिकै ठूलो छ । सुरक्षाकर्मीले कानुनको पालना गराउँदै शान्ति कायम गर्नुपर्छ भने प्रशासनले जनविश्वास कायम राख्नुपर्छ । घटनाको निष्पक्ष छानबिन, पीडितलाई न्याय, घाइतेको उपचार, क्षतिको मूल्यांकन र दोषीमाथि कानुनी कारबाहीले मात्र नागरिकमा विश्वास पुनःस्थापित गर्न सक्छ । ढिलासुस्ती, पक्षपात वा अस्पष्टताले जनआक्रोश बढाउन सक्छ । त्यसैले राज्यले पारदर्शी र जिम्मेवार ढंगले काम गर्नुपर्छ ।

राजनीतिक नेतृत्वले पनि यस्ता घटनालाई तत्कालीन लाभका लागि प्रयोग गर्ने नभएर समाजलाई शान्त बनाउन भूमिका खेल्नुपर्छ । उत्तेजना बढाउने भाषण, आरोप–प्रत्यारोप वा विभाजनकारी अभिव्यक्तिले समाजलाई अझ अस्थिर बनाउँछ । स्थानीय जनप्रतिनिधि, सामाजिक अभियन्ता, शिक्षक, बुद्धिजीवी तथा नागरिक समाज पनि संवाद, सहमति र विश्वासको वातावरण निर्माण गर्न सक्रिय हुनुपर्छ ।

सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताको जिम्मेवारी झन् बढेको छ । आज एउटा अपुष्ट भिडियो, पुरानो तस्बिर वा गलत सन्देश केही मिनेटमै हजारौँ मानिससम्म पुग्न सक्छ । त्यसैले पुष्टि नभएका सामग्री साझा नगर्ने, अफवाहमा विश्वास नगर्ने र उत्तेजक टिप्पणीबाट टाढा रहने संस्कार विकास गर्न आवश्यक छ । डिजिटल माध्यमको दुरुपयोगले कहिलेकाहीँ मैदानको हिंसाभन्दा ठूलो क्षति पुर्‍याउन सक्छ ।

हिंसाले कसैलाई विजेता बनाउँदैनभन्ने कुरा हामीले सम्झनुपर्छ । हिंसाले परिवारलाई रुवाउँछ, व्यापार बन्द गराउँछ, विद्यालय सुनसान बनाउँछ, विकास रोक्छ र समाजमा लामो समयसम्म निको हुन कठिन घाउ छोड्छ । अन्ततः सबैभन्दा ठूलो क्षति सामान्य नागरिकले नै बेहोर्नुपर्छ ।

आज आवश्यक कुरा आरोप नभएर आत्मसंयम हो । प्रतिशोध नभएर संवाद हो । उत्तेजना होइन, विवेक हो । एकअर्काप्रति शंका होइन, विश्वास पुनःनिर्माण हो । कानुनमाथि विश्वास गर्दै सामाजिक र धार्मिक सद्भावको रक्षा गर्नु अहिले सबैभन्दा ठूलो नागरिक दायित्व हो ।

कप्तानगन्जको घटना फेरि दोहोरिन नदिन हामी सबैले आफ्नो स्थानबाट जिम्मेवारी निर्वाह गर्नैपर्छ । समाजलाई विभाजन होइन, एकता चाहिएको छ । घृणा होइन, सहिष्णुता चाहिएको छ । हिंसा होइन, शान्ति चाहिएको छ । यही बाटोले मात्र हामी सुरक्षित, सभ्य र समुन्नत समाज निर्माण गर्न सक्छौं । त्यसैले हामी सबै संयम बनौं, सामाजिक र धार्मिक सद्भाव कायम राखौं ।