गुरुप्रति श्रद्धा र सम्मान प्रकट गरेर गुरु पूर्णिमा मनाइँदै, व्यास जयन्ती पनि

काठमाडौं । आषाढ शुक्ल पूर्णिमाका अवसरमा आज (बुधबार) देशभर श्रद्धा, सम्मान र विविध धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमका साथ गुरु पूर्णिमा तथा व्यास जयन्ती मनाइँदैछ ।

ज्ञान, शिक्षा, संस्कार र जीवनको सही मार्ग देखाउने गुरुजनप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने दिनका रूपमा गुरु पूर्णिमालाई विशेष महत्वका साथ मनाउने परम्परा छ । सनातन हिन्दु परम्पराअनुसार गुरु पूर्णिमाको दिन आफ्ना गुरु, शिक्षक, आचार्य तथा ज्ञान प्रदान गर्ने व्यक्तिप्रति श्रद्धा र सम्मान प्रकट गरिन्छ ।

Advertisement

यस दिन गुरुबाट प्राप्त ज्ञान, शिक्षा र संस्कारको स्मरण गर्दै आशीर्वाद लिने तथा गुरुको सम्मान गर्ने चलन छ । विद्यालय, गुरुकुल, आश्रम, मठमन्दिर तथा विभिन्न शैक्षिक र सामाजिक संस्थाले विशेष कार्यक्रम आयोजना गरी गुरुजनलाई सम्मान गरिरहेका छन् ।

धार्मिक ग्रन्थमा ‘गु’ को अर्थ अन्धकार र ‘रु’ को अर्थ प्रकाश मानिएको छ । अज्ञानरूपी अन्धकार हटाई ज्ञानको प्रकाश फैलाउने व्यक्तिलाई गुरु भनिन्छ । यही कारण गुरुको स्थानलाई समाजमा अत्यन्त उच्च मानिएको छ । हिन्दु धर्मशास्त्रमा गुरुलाई ब्रह्मा, विष्णु र महेश्वरका स्वरूपका रूपमा सम्मान गरिएको छ ।

गुरुको महिमा वर्णन गर्दै प्रचलित संस्कृत श्लोक ‘गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः, गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः’ले गुरु नै सृष्टिकर्ता, पालनकर्ता, संहारकर्ता तथा परमब्रह्मका स्वरूप भएको भाव व्यक्त गर्छ । त्यसैगरी ‘आचार्यदेवो भव’ भन्ने वैदिक संस्कारले पनि गुरुलाई देवतासमान सम्मान गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ ।

गुरुबाट प्राप्त शिक्षा र संस्कारले नै व्यक्तिको चरित्र निर्माण, ज्ञानको विकास र समाजको समुन्नतिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास छ । गुरु पूर्णिमाका अवसरमा विद्यार्थीहरूले आफ्ना शिक्षक तथा गुरुजनलाई सम्मान गर्ने, टीका र माला अर्पण गर्ने, आशीर्वाद लिने तथा कृतज्ञता व्यक्त गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन् । कतिपय धार्मिक स्थलमा सामूहिक पूजा, प्रवचन, भजन कीर्तन तथा आध्यात्मिक कार्यक्रम पनि आयोजना गरिएका छन् ।

आजकै दिन वेदव्यासको जन्म भएको विश्वासका आधारमा व्यास जयन्ती पनि मनाइँदैछ । हिन्दु धर्मग्रन्थका महान् ऋषि वेदव्यासलाई वेदहरूको व्यवस्थित विभाजनकर्ता तथा महाभारतका रचयिताका रूपमा सम्मान गरिन्छ ।

उनले विशाल वेदलाई ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद र अथर्ववेद गरी चार भागमा विभाजन गरेका थिए । त्यस्तै १८ पुराण, १८ उपपुराण तथा पाँचौं वेदका रूपमा परिचित महाभारतको रचना पनि वेदव्यासले नै गरेको धार्मिक विश्वास छ ।

वेदव्यासले आफ्नो रचनामार्फत धर्म, सत्य, नैतिकता, मानवता र कर्तव्यबोधका सन्देश फैलाएका छन् । उनले पुराणमार्फत दिएको ‘परोपकार पुण्याय, पापाय परपीडनम्’ अर्थात् अरूको उपकार गर्नु पुण्य हो र अरूलाई दुःख दिनु पाप हो भन्ने शिक्षा आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक मानिन्छ ।

गुरु पूर्णिमा तथा व्यास जयन्तीका अवसरमा नेपाल महर्षि वैदिक फाउन्डेसनले चम्पादेवीस्थित ब्रह्मानन्द सरस्वती ग्राममा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरेको छ । कार्यक्रममा गुरु पूर्णिमाको धार्मिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक महत्वबारे प्रवचन, वैदिक अनुष्ठान, ध्यान तथा अन्य आध्यात्मिक कार्यक्रम सञ्चालन गरिने जनाइएको छ ।

धार्मिक आस्थासँगै गुरु पूर्णिमाले शिक्षा, अनुशासन, नैतिकता र संस्कारको महत्वलाई पनि उजागर गर्ने दिनका रूपमा समाजमा विशेष स्थान ओगटेको छ । गुरुबाट प्राप्त ज्ञान र मार्गदर्शनले नै व्यक्ति, परिवार र समाजको समग्र विकास सम्भव हुने विश्वासका साथ देशभर गुरु पूर्णिमा र व्यास जयन्ती श्रद्धा, भक्ति र सम्मानपूर्वक मनाइँदैछ ।