फेरि खरानी बन्न चाहँदैन विराटनगर, विगतको पीडाले माग्दैछ संयम र सद्भाव

एन्जु शिवाकोटी

२०८३ श्रावण १५, शुक्रबार २०:१६

विराटनगर । सुनसरीको देवानगञ्जमा दुई समुदायबीच उत्पन्न तनावले कोशी प्रदेशको राजधानी विराटनगरका नागरिकलाई फेरि विगतको पीडादायी पलको स्मरण गराएको छ ।

एउटा स्थानीय विवादका रूपमा सुरु भएको घटना हिंसात्मक बन्दै गोलीकाण्डसम्म पुग्यो । त्यति मात्रै नभए दुई युवाको ज्यानै गयो । अरु आठ जना अस्पतालको बेडमा छटपटाइरहेका छन् । युवाहरु संयम हुन नसक्दा र आफूले आफैंलाई सम्हाल्न नसक्दा गत आइतबार राति सुनसरीको देवानगन्ज गाउँपालिका–३ को कप्तानगन्जले कहालीलाग्दो घटना बेहोर्यो ।

स्थिति नियन्त्रणमा लिन सशस्त्र प्रहरीले गोली चलाउनुपर्ने अवस्था आयो । गोली लागेर घाइते भएकामध्ये हालसम्म दुई जनाको मृत्यु भइसकेको छ । पोस्टमार्टमपछि परिवारका सदस्यले शुक्रबार साँझ दुवै जनाको शव बुझेर अन्त्येष्टिका लागि लिएर गएका छन् । उक्त गोलीकाण्डमा स्थानीय युवा र सुरक्षाकर्मीसहित २२ जनाभन्दा बढी घाइते भएको प्रहरीले जनाएको छ ।

त्यसपछि सुनसरीको अवस्था तनावपूर्ण बन्यो । त्यो तनाव फैलिएर अहिले मधेश प्रदेशसम्म पुगेको छ । घटनासँगै सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अपुष्ट सूचना, उत्तेजक अभिव्यक्ति र अफवाहका कारण सबैतिर मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्न थालेपछि सुरक्षा निकाय उच्च सतर्कतामा पुगेका छन् । प्रशासनले सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाउँदै केही क्षेत्रमा निषेधाज्ञा र कर्फ्यु लागू गरेको छ भने समुदायका अगुवा तथा सरोकारवालासँग संवादलाई निरन्तरता दिएको छ । यद्यपि, घटनाले निम्त्याएको त्रास र चिन्ता पूर्ण रूपमा साम्य भइसकेको छैन ।

देवानगन्जको घटनापछि विराटनगरमा भने अर्को दृश्य बारम्बार स्मरण हुन थालेको छ । त्यो हो, २०८२ साल भदौ २४ गतेको हिंसात्मक घटना । सरकारविरुद्ध भदौ २३ गते सुरु भएको जेनजी आन्दोलन भोलिपल्ट निक्कै हिंसात्मक बन्यो । पहिलो दिनको आन्दोलनकै क्रममा प्रहरीको गोली लागेर विद्यार्थीहरुको मृत्यु भएपछि आन्दोलनले हिंसात्मक रुप लिएको थियो । त्यसपछि आन्दोलनको नाममा विभिन्न ठाउँमा अराजक तथा आपराधिक समूहले देशका प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र, न्यायालय, राजनीतिक दल कार्यालय, नेताका निवास, निजी घर, व्यापारिक प्रतिष्ठान तथा सार्वजनिक संरचनामा आगजनी, तोडफोड र लुटपाट मच्चाएका थिए ।

त्यसको प्रत्यक्ष असर कोशी प्रदेशमा पनि परेको थियो । प्रदेश राजधानी विराटनगर सबैभन्दा बढी क्षति व्यहोर्ने सहरमध्ये एक बन्यो । राष्ट्रिय झन्डा ओढेर सडकमा उत्रिएको समूहले सरकारी कार्यालय, सार्वजनिक संरचना, निजी सम्पत्ति र व्यापारिक मलमा आगजनी तथा तोडफोड गर्यो ।

आन्दोलनका नाममा फैलिएको हिंसाले सहरलाई त्रासको छायामा धकेलिदियो । बजार बन्द भए, उद्योग व्यवसाय ठप्प बने, दैनिक ज्यालादारी गरेर परिवार पाल्ने श्रमिकको रोजगारी गुम्यो, विद्यार्थीको पढाइ प्रभावित भयो, बिरामीलाई अस्पताल पुग्न कठिनाइ भयो र सर्वसाधारणले आफ्नै सहरलाई भयको दृष्टिले हेर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो ।

त्यो घटनाले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको थियो— हिंसाले कसैलाई जिताउँदैन, बरु सबैभन्दा ठूलो क्षति सर्वसाधारण नागरिकले नै बेहोर्नुपर्छ । आन्दोलनको उद्देश्य जे भए पनि हिंसामा परिणत भएपछि आगोले भवन मात्र नभएर नागरिकको मन र विश्वास पनि जलायो । त्यो अराजकताले कुनै विचारधारा नभएर एम्बुलेन्स, सवारीसाधन, सार्वजनिक सम्पत्ति, उद्योग व्यवसाय र नागरिकको भविष्यलाई क्षति पुर्‍यायो ।

देवानगन्जको घटनापछि अहिले विराटनगरमा एउटै साझा आवाज सुनिन थालेको छ, ‘हामी फेरि त्यही अवस्था चाहँदैनौं ।’ सामाजिक सञ्जालमा फैलाइने अपुष्ट सूचना, अफवाह र उत्तेजक अभिव्यक्तिले समाजलाई विभाजनतर्फ धकेल्न सक्ने भएकाले सबै पक्ष संयमित हुनुपर्नेमा सरोकारवालाको जोड छ ।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ, कोशी प्रदेशका अध्यक्ष राजेन्द्र राउतले भदौ २३ र २४ का घटनाले उद्योग व्यवसाय र प्रदेशको अर्थतन्त्रमा गहिरो चोट पुर्‍याएको स्मरण गर्दै फेरि त्यस्तो अवस्था आउन नदिन सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्ने बताए । उनले भने, ‘विगतका घटनाले उद्योग, व्यवसाय र अर्थतन्त्रलाई जुन रूपमा क्षति पुर्‍याएको छ । त्यसबाट हामीले ठूलो पाठ सिकिसकेका छौं । फेरि पनि कुनै नाममा हुने हिंसा, तोडफोड र बन्दले कसैको हित गर्दैन । यसले सबैभन्दा पहिले उद्यमी, व्यवसायी र दैनिक मजदुरी गरी जीवन चलाउने श्रमिकको चुलोमा असर पुर्‍याउँछ ।’

अध्यक्ष राउतका अनुसार देवानगन्जको घटनाबाट सचेत हुँदै कोशी प्रदेशका कुनै पनि सहरमा सामाजिक सद्भाव र आर्थिक गतिविधिमा आँच आउने अवस्था सिर्जना हुन दिनु हुँदैन । सबै समुदाय, राजनीतिक दल र नागरिकले संयम अपनाउँदै शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व कायम गर्नुपर्ने उनले बताए ।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, कोशी प्रदेशका सूचना अधिकारी डिल्लीराम लम्सालले साम्प्रदायिक तनाव वा द्वन्द्वको पहिलो सिकार नागरिक र मानवता नै हुने बताए । उनले भने, ‘साम्प्रदायिक तनाव वा द्वन्द्वको पहिलो सिकार नागरिक र मानवता नै हुने गर्दछ । सामाजिक सञ्जालमा फैलाइने अपुष्ट सूचना र अफवाहले समाजलाई विभाजनतर्फ धकेलिरहेको बेला सबै नागरिक, समुदाय र राज्य संयम हुन जरुरी छ ।’ लम्सालका अनुसार विगतका घटनाबाट पाठ सिक्दै हिंसा र द्वन्द्वलाई निरुत्साहित गरी मानव अधिकार, कानुनी शासन, सहिष्णुता र संवादको माध्यमबाट समस्याको समाधान खोज्नु नै दीर्घकालीन शान्तिको आधार हो ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङले पनि सामाजिक सद्भाव कायम राख्न सबै पक्षलाई आग्रह गरेको छ । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी सरोज कोइरालाले प्रशासन नागरिकको सुरक्षा, शान्ति र सुव्यवस्था कायम गर्न प्रतिबद्ध रहेको उल्लेख गर्दै कुनै पनि प्रकारका उत्तेजक अभिव्यक्ति, अफवाह वा कानुन हातमा लिने गतिविधि स्वीकार्य नहुने बताए ।

‘विगतका तीता अनुभवबाट सिकेर सामाजिक सद्भाव कायम गर्न जरुरी छ,’ उनले भने । प्रशासनले नागरिकलाई अफवाहको पछि नलाग्न, सामाजिक सञ्जालमा जथाभावी पोस्ट नगर्न तथा अपुष्ट र भ्रामक सूचना प्रकाशन वा प्रसारण नगर्न आग्रह गरेको छ ।

मोरङ प्रहरी प्रमुख एसपी कवित कटवालले कुनै पनि बहानामा कानुन हातमा लिनेमाथि कारबाही गरिने बताए । ‘यो वा त्यो नाममा हिंसा फैलाउन छुट छैन । अराजकता मच्चाउन खोज्नेहरुमाथि निगरानी बढाइएको छ । कानुनले कसैलाई छाड्दैन भन्ने कुरा सबैले बुझ्न जरुरी छ,’ एसपी कटवाल भन्छन् ।

देवानगन्जको घटनाले संयम नभएमा सानो विवाद हिंसात्मक बन्न सक्छ र बेलैमा सबै सचेत हुनुपर्छ भन्ने प्रमाणित गरेको छ । साथै अफवाह, उत्तेजना र गैरजिम्मेवार अभिव्यक्ति ठूलो सामाजिक संकटमा बदलिन सक्छ भन्ने सन्देश पनि दिएको छ । त्यसैले अहिलेको आवश्यकता संयम, संवाद, कानुनी शासन र आपसी विश्वास भएको एसपी कटवाल बताउँछन् ।

पूर्वशिक्षक केशव अधिकारीका अनुसार भदौ २३ र २४ को पीडा अझै ताजा रहेको विराटनगर फेरि आगजनी, तोडफोड, बन्द र हिंसाको बाटोमा फर्किन चाहँदैन । देवानगन्जको घटनाले दिएको चेतावनीलाई समयमै बुझेर सामाजिक सद्भाव, कानुनी शासन र आपसी सम्मानको आधार अझ बलियो बनाउन सकिए मात्र विगतको जस्ता दुःखद घटना दोहोरिन नपाउने उनको भनाइ छ । ‘विराटनगर फेरि खरानी बन्न चाहँदैन । विगतको पीडाले संयम र सद्भाव माग्दैछ,’ अधिकारीले भने ।

तपाइको प्रतिक्रिया