स्मृतिको दूरी: विराटनगरदेखि नैनी तालसम्म (नियात्रा)

Share this
660shares
मुलुकी खबर
तोमनाथ उप्रेती
clock२०८३ साउन १६, शनिबार १०:००
स्मृतिको दूरी: विराटनगरदेखि नैनी तालसम्म (नियात्रा)

विराटनगर । कोशी प्रदेशको पूर्वी ढोका । बिहानको हल्का कुहिरोबिच ब्युँझी रहेको सहर । सडकहरूमा पसल खुल्ने चहलपहल, साइकल र गाडीको अनवरत आवाज र मानिसहरूको हतारिएको जीवन सबै मिलेर एउटा चलायमान दृश्य बनाइरहेका थिए । यो सहर यात्रा सुरु हुने एउटा चेतनात्मक प्रवेशद्वार जस्तो लाग्थ्यो । यहाँबाट हरेक दिशा सम्भावना जस्तै खुल्छन् । तर त्यही भिडभित्र कतै मौनता पनि लुकेको हुन्छ जहाँ मानिस आफ्नै अस्तित्वसँग भेटिन्छ । विराटनगर यो यात्रा, स्मृति र परिवर्तनको आरम्भ हो । यहाँबाट हिँड्ने हरेक पाइला केवल दूरी नाप्दैन, आफैँलाई पनि खोज्न थाल्छ ।

बिहानको हल्का कुहिरो अझै सहरको छातीमा टाँसिएको थियो । सडकहरू ब्युँझिन थालेका थिए, पसलका सटरहरू बिस्तारै उठ्दै थिए र मानिसहरूको अनुहारमा दैनिक जीवनको अनिवार्य थकान मिसिएको थियो । यही सहरबाट यात्रा सुरु हुनु यो भित्रै कतै जमेको अस्थिरता बाहिर लैजाने मौन प्रयास थियो ।

गाडी चल्न थाल्यो । झ्यालबाट बाहिर हेर्दा दृश्यहरू केवल दृश्य थिएनन्, ती समयका टुक्रा थिए । खेत, घर, रुख, बाटो सबै बिस्तारै पछाडि सर्दै थिए, जस्तो जीवन आफैँले आफ्नो पुरानो अध्याय बन्द गर्दै नयाँ पाना पल्टाइरहेको हो । त्यस क्षणमा लाग्थ्यो, यात्रा भनेको अगाडि बढ्नु मात्र होइन, पछाडि छुट्नु पनि हो ।

मानिसले प्रायः यात्रा गन्तव्यका लागि गर्छ । तर मनको गहिराइमा यात्रा कहिल्यै गन्तव्यको लागि हुँदैन । यो त प्रश्नहरूको खोजी हो, जुन प्रश्नहरू हामी आफैँसँग लिएर हिँड्छौँ तर कहिल्यै पूरा जवाफ चाहिँदैन । कहिलेकाहीँ यात्रा  आफूलाई चिन्न नचाहने मनको विद्रोह पनि हुन्छ ।

विराटनगर छोड्दा एक प्रकारको खालीपन थियो । त्यो खालीपन डर थिएन, न त उदासी । त्यो त एउटा मौन स्थान थियो, जहाँ विचारहरू आफैँलाई भेट्न तयार हुन्छन् । जीवनमा सबैभन्दा गहिरो अनुभूति सायद त्यही हो जब केही नहुँदा पनि केही अत्यन्तै अर्थपूर्ण भइरहेको हुन्छ ।

त्यही खालीपन नै यात्राको पहिलो प्रार्थना जस्तो लाग्यो । किनभने प्रार्थना सधैँ शब्दमा हुँदैन, कहिलेकाहीँ मौनतामा हुन्छ । जब मानिस आफ्नो नियन्त्रणबाट बाहिर जान थाल्छ, तब ऊ प्रकृतिको भाषा बुझ्न थाल्छ । र प्रकृतिको भाषा सधैँ सरल हुन्छ । चल, बग, बदल र स्वीकार गर ।

गाडी अगाडि बढ्दै गर्दा बाटो मात्र होइन, चेतना पनि विस्तार हुँदै थियो । सहरको आवाज पछाडि छुट्दै जाँदा मनको भित्रको आवाज स्पष्ट हुँदै गयो । त्यो आवाजले कुनै आदेश दिँदैनथ्यो, केवल सम्झाउँथ्यो—तँ केवल यात्री होस्, मालिक होइनस् ।

यात्रा सुरु हुनु अघि लाग्थ्यो, म कुनै ठाउँ हेर्न जाँदै छु । तर बिस्तारै बुझिँदै गयो म कुनै ठाउँ हेर्न होइन, आफूलाई हराउँदै भेट्न जाँदै छु । यही नै यात्राको गहिरो विरोधाभास हो । बाहिर जति टाढा जान्छौँ, भित्र त्यति नै नजिक पुग्छौँ ।

सडकका मोडहरू जीवनका निर्णय जस्तै थिए । सीधा बाटो सुरक्षित लाग्थ्यो, तर घुम्तीहरूमा मात्र दृश्य बदलिन्थ्यो । र सायद जीवन पनि त्यही हो जहाँ परिवर्तन हुन्छ, त्यहीँ अनुभूति जन्मिन्छ ।
विराटनगर पछाडि हराउँदै गर्दा अन्तिम पटक सहरतर्फ हेर्दा लाग्यो, यो सहर  स्मृतिको आरम्भ बिन्दु हो । यहाँबाट हरेक यात्रा सुरु हुन्छ र हरेक यात्राले केही न केही छोडेर जान्छ । मानिस आफैँलाई पनि ।
पूर्वतिर होइन, उत्तर–पश्चिमतिर मोडियो बाटो । गन्तव्य स्पष्ट थियो, तर अनुभूति अस्पष्ट । नेपालका तराई, पहाड र सीमाहरू एकपछि अर्को गर्दै छायाजस्तै पछाडि सर्दै गए । खेतहरू, बस्तीहरू र नदी किनारका साना जीवनहरू एकै लयमा बगिरहेका थिए । लाग्थ्यो, धरती आफैँले कुनै पुरानो स्मृति दोहोर्‍याइरहेको छ जहाँ यात्रा कहिल्यै समाप्त हुँदैन, केवल रूप बदलिन्छ ।

सीमा आयो । महाकालीतर्फको यात्रा ।
त्यो क्षण  भौगोलिक परिवर्तन थिएन, चेतनाको हल्का कम्पन थियो । महाकाली नदी इतिहासको मौन संवाद थियो । यसले देश र देशबिच मात्र होइन, मन र मनबिच पनि एउटा अदृश्य रेखा कोरेको जस्तो लाग्थ्यो ।
नदीहरू यहाँ पानी मात्र होइनन् । तिनीहरू सम्झौता हुन् जहाँ दुई किनारले एक अर्कालाई नछोडी पनि अलग रहन सिकेका छन् । संघर्ष हुन् जहाँ प्रवाहले अवरोधलाई स्वीकार गर्दै पनि रोकिँदैन । र सहअस्तित्व हुन् जहाँ भिन्नता हुँदाहुँदै पनि एउटै सागरको सपना बाँडिन्छ ।

महाकाली पार गर्दा मनमा एउटा प्रश्न उठ्यो । सीमा भूगोलको हुन्छ कि चेतनाको ?
यो प्रश्न नदीभन्दा गहिरो थियो । उत्तर खोज्ने प्रयास गरियो, तर शब्दहरू कमजोर थिए । केवल प्रवाह बलियो थियो । नदीले कुनै उत्तर बोलेन, तर बगेर नै सबै कुरा भन्यो । शायद सत्य बोलिँदैन, बगिन्छ ।

उत्तराखण्ड प्रवेशसँगै भूगोल बदलियो । हावा बदलियो, जसमा अब पहाडको चिसोपन र वनको सुगन्ध मिसिएको थियो । आवाज बदलियो सडकको गुञ्जनभन्दा बढी चराहरूको मौन संवाद सुनिन थाल्यो । भाषा बदलियो, तर बुझाइको गहिराइ त्यही रह्यो । तर आकाश उही रह्यो त्यही निलो, त्यही मौन, जसले कुनै सीमा स्वीकार गर्दैन ।
र त्यसपछि सुरु भयो पहाडको यात्रा । घुम्तीहरू केवल बाटो थिएनन्, ती ध्यानका चक्र थिए ।

हरेक मोडमा लाग्थ्यो, कुनै पुरानो विचार झर्छ र नयाँ अनुभूति जन्मिन्छ । स्थिरता यहाँ भ्रम जस्तो थियो गति नै सत्य थियो । रातो माटोले धरतीको ताप बोकेको थियो । हरियो वनले जीवनको निरन्तरता । चट्टानका अनुहारहरूले समयको कठोरता । यी सबैबीच यात्रा  शरीरको गति थिएन, यो मनको रूपान्तरण थियो । सोच्ने तरिका बिस्तारै मौन हुँदै थियो, र अनुभूति अझ बोल्न थाल्दै थियो ।

यस यात्रामा बाहिरी दृश्यभन्दा भित्रको दृश्य बढी विस्तृत थियो । हरेक घुम्तीमा बाहिरको पहाडभन्दा भित्रको प्रश्न ठुला देखिन्थे । र त्यही प्रश्नहरूको बीचमा यात्रा आफैँ प्रार्थना बन्न थालेको थियो शब्दविहीन, तर अर्थपूर्ण । र अन्ततः नाम आयो नैनी ताल ।

नाम सुन्दैमा मनभित्र पानीको ध्वनि बज्न थाल्यो । कुनै अदृश्य झरनाजस्तै स्मृतिहरू बग्न थाले । तालको कल्पना मात्रले पनि चेतनाको सतह शान्त हुँदै गयो, जस्तो लामो यात्रापछि थाकेको मन आफैँ आफ्नो किनारमा फर्किएको होस् ।

सहरमा प्रवेश गर्दा लाग्यो यो ठाउँ निर्माण गरिएको होइन, प्रकट भएको हो । यहाँ ढुंगा, माटो र पानीले कुनै योजनाभन्दा पहिले नै सहमति गरेका छन् । मानिसहरू पछि आएका पाहुना मात्र हुन् । र प्रकृति यहाँ मालिक होइन, स्वयं उपस्थित अस्तित्व हो ।

तालको वरिपरि बस्ती छैन । बस्तीभित्र ताल छ । यो उल्टो लाग्ने सत्य यहाँ स्वाभाविक छ । किनभने यहाँ केन्द्र मानिस होइन, पानी हो । जीवनको संरचना पनि यहाँ मानव–केन्द्रित छैन, प्रकृति–केन्द्रित छ । मानिसहरू यहाँ प्रकृतिभित्र बस्दैनन्, प्रकृतिसँगै बस्छन् । यो सानो फरक वाक्य होइन, ठुलो चेतनात्मक परिवर्तन हो । किनभने प्रकृतिभित्र बस्नु अझै अलग हुनु हो, तर प्रकृतिसँगै बस्नु एक हुनु हो ।

नैनी तालको पानी स्थिर छैन, तर अशान्त पनि छैन । त्यो पानी कुनै निर्णयमा छैन, तर पूर्ण स्वीकारमा छ । त्यो पानी ध्यान हो किनभने त्यो निरन्तर बगिरहे पनि आफूलाई गुमाउँदैन । त्यो पानी स्मृति हो किनभने त्यसले पहाड, आकाश र समय सबैलाई आफूभित्र बोकेको छ । डुङ्गाहरू तालमा चलिरहेका थिए । तर लाग्थ्यो, ती समयका टुक्रा हुन् । हरेक हलचल एक युगको सानो सास जस्तो । हरेक तरंग एउटा अधुरो कथा ।

तपाइको प्रतिक्रिया
मोरङमा ठूला चाडपर्व शान्तिपूर्ण, २१९ आपराधिक घटना
 एनपिएलको तेस्रो संस्करण कात्तिक ९ देखि
फाइनल पुग्न लुम्बिनी र सुदूरपश्चिमबीच निर्णायक भिडन्त
प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमण : दिल्लीमा छोटो बसाइ, नेपालका एजेन्डा लामै
विराटनगरबाट लागुऔषधसहित एक युवक पक्राउ
ब्राउन सुगरसहित इटहरीका दुई युवक पक्राउ
कोशी प्रदेशमा एकै दिन १७ सवारी दुर्घटना, २३ जना घाइते (पूरा विवरणसहित)
बराहक्षेत्रमा चलिरहेको मोटरसाइकलबाट खसेकी युवतीको उपचारका क्रममा मृत्यु
कोशी र गण्डकीका हिमाली क्षेत्रमा वर्षा र हिमपातको सम्भावना
स्थानीय निर्वाचनको तयारीमा एमाले, ३ हजार ४१४ नेता–कार्यकर्तासहितको राष्ट्रिय भेला
यस्तो छ विदेशी मुद्राको विनिमय दर
यस्तो छ विदेशी मुद्राको विनिमयदर
पटकाको बारुद चुलोमा हाल्दा जलेर सुनसरीका बालक घाइते
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.