सुनसान बन्दै धनकुटाको चौबिसेका मगर र जनजाति संग्रहालय

धनकुटा । संस्कृति, इतिहास र पहिचान जोगाउने उद्देश्यले धनकुटाको चौबिसे गाउँपालिकामा निर्माण गरिएका मगर र जनजाति संग्रहालय पर्यटकको आकर्षण बन्न सकेका छैनन् । पर्याप्त प्रचारप्रसार, पर्यटन पूर्वाधार र प्रभावकारी व्यवस्थापनको अभावमा महत्वपूर्ण सांस्कृतिक सामग्री सङ्ग्रह गरिएका यी संग्रहालय ओझेलमा परेका हुन् ।

चौबिसे गाउँपालिका–२ मुढेबासस्थित डाँडागाउँमा रहेको मगर संग्रहालयमा मगर समुदायले परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएका एक सयभन्दा बढी ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सामग्री छन् । पुराना भाँडाकुँडा, वेशभूषा, बाजागाजा, काठका सामग्री, कृषि औजार तथा हातहतियारले मगर समुदायको जीवनशैली र इतिहास झल्काउँछन् ।

गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष टंकमाया पाङ्मी मगरका अनुसार चार वर्षअघि निर्वाचन क्षेत्र पूर्वाधार कार्यक्रमबाट प्राप्त १० लाख रुपैयाँबाट संग्रहालय निर्माण सुरु गरिएको थियो । मगर समुदायका लोप हुन लागेका सामग्री संकलन गरी सुरक्षित राखिए पनि पर्याप्त प्रचारप्रसार हुन नसकेको उनले बताइन् ।

मुढेबासमा मगर समुदायको उल्लेख्य बसोबास रहेकाले संग्रहालयलाई स्थानीय संस्कृति संरक्षण र पर्यटनको केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने स्थानीय प्रेमबहादुर मगरले बताए । उनका अनुसार त्यसका लागि सङ्ग्रहालयलाई पर्यटन गतिविधिसँग जोड्ने स्पष्ट योजना आवश्यक छ ।

चौबिसे–७ डाँडाटोलमा रहेको जनजाति संग्रहालयको अवस्था पनि फरक छैन । २०७५ सालमा निर्माण गरिएको यस संग्रहालयमा विशेषगरी लिम्बू समुदायको संस्कार, संस्कृति र जीवनशैलीसँग सम्बन्धित सामग्री राखिएका छन् । याखा, मगरलगायत अन्य जनजातिका सांस्कृतिक सामग्रीसमेत संग्रह गरिएको छ ।

संग्रहालयसम्म सडक सुविधा भएकाले साना तथा ठूला सवारीसाधन सहजै पुग्छन् । तर भौतिक पहुँच भए पनि पर्यटकको आगमन अपेक्षाअनुसार हुन सकेको छैन । गाउँपालिका अध्यक्ष राजकुमार चेम्जोङले महत्वपूर्ण सांस्कृतिक सम्पदा सुरक्षित रहे पनि त्यसबारे धेरैलाई जानकारी नभएको बताए । उनका अनुसार विद्यालयस्तरीय शैक्षिक भ्रमण, सांस्कृतिक महोत्सव, कला–संस्कृति प्रदर्शन, पर्यटन प्याकेज र होमस्टेसँग जोडेर यसको प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ ।

चौबिसे प्राकृतिक सुन्दरता, जैविक विविधता र जातीय सांस्कृतिक विविधताले सम्पन्न क्षेत्र हो । यहाँका संग्रहालयलाई पर्यटन गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सके स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण, रोजगारी सिर्जना र सांस्कृतिक संरक्षणमा समेत सहयोग पुग्ने स्थानीयको विश्वास छ ।

स्थानीय दलबहादुर मगरले संग्रहालय निर्माणमा लगानी गरेपछि यसको नियमित सञ्चालन, व्यवस्थापन र प्रचारप्रसारमा पनि ध्यान दिनुपर्ने बताए । स्थानीय जीवन याखाले आवश्यक पूर्वाधार, प्रवर्द्धन र व्यवस्थापन गर्न सके यी संग्रहालय प्रदेशकै सांस्कृतिक पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्ने बताए ।