अनलाइन ठगीको पासोमा पर्नबाट सबै सचेत हुनुपर्छ

Share this
745shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ भदौ १६, सोमबार १६:२५

अहिलेको युग डिजिटल सेवा र प्रविधिको हो । बैंकिङ कारोबारदेखि सामान खरिदसम्म धेरैजसो कामहरू मोबाइल फोन र इन्टरनेटमार्फत हुने गरेको छ ।

तर, यसैको आडमा ठगीमा सक्रिय गिरोहले कैयौं सर्वसाधारणलाई आर्थिक क्षति पुर्याइरहेका छन् । कोशी प्रदेशकी १ जना पूर्वसांसद आफैं वकिल (कानुन व्यवसायी) भएर ज्ञपपनि ‘अनलाइन बैंकिङ’ ठगीको जालोमा फस्न पुग्नु यसको पछिल्लो उदाहरण हो ।

‘म वाणिज्य बैंकको म्यानेजर हुँ, तपाईंको ‘केवाईसी अपडेट’ गर्नुपर्छ’ भन्ने नाममा आएको ‘वाट्सएप’ फोनलाई उनले विश्वास गरिन् । अधिवक्तासमेत रहेकी पूर्वासांसदका अनुसार बैंकको लोगो, सम्बोधन शैली र प्रस्तुतिकरण नै सजिलै झुक्किन सकिने खालको थियो । उनले मोबाइलमा आएको ‘ओटीपी’ दिएको केही मिनेटमै खाताबाट १ लाख ६९ हजार रुपैयाँ गायब भयो । पछि मात्र आफू ठगिएको थाहा पाइन् ।

यो घटना सामान्य हैन । पूर्वसांसद रहेकी उनले अधिवक्ताका रूपमा क्रिप्टोकरेन्सी सम्बन्धी केसहरू हेरिसकेकी छन् । तर, बेवास्ता गर्दा ठगीमा फस्नुपर्ने अवस्था आएको छ भने साधारण जनतालाई फसाउन ठगलाई सजिलो छ भन्ने बुझ्न कठिन छैन । प्रहरी र विज्ञहरूले बारम्बार भनेजस्तै कुनै पनि बैंक वा वित्तीय संस्थाले कहिल्यै ‘ओटीपी’ माग्दैनन् । तर, पनि मानिसहरू ‘विश्वसनीय’ देखिने फोन र सन्देशलाई तत्कालै मान्ने प्रवृत्तिका कारण ठगहरूको फन्दामा परिरहेका छन् ।

यस प्रकरणमा प्रहरीले सुनसरी, मोरङ लगायतका जिल्लाबाट केही व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गरिसकेको छ । तर, ठगीको मुख्य जालो भने सीमापार भारतमा बसेर सञ्चालन भइरहेको तथ्य खुलेको छ । सानो प्रलोभन देखाएर खाता खोल्न लगाइन्छ । त्यसपछि ठगी गरिएको रकम त्यही खातामार्फत अन्यत्र सारिन्छ ।

पक्राउ परेकामध्ये कतिपय सामान्य मजदुर र कमजोर आर्थिक अवस्थाका मानिसहरु छन् । उनीहरूलाई ‘१ लाख जम्मा भए ४ हजार पाइन्छ’ भनेर प्रलोभनमा पारिएको रहेछ । वास्तविक लाभ भने ठगी नेटवर्कले लिएको छ ।

यस्ता घटनाले २ वटा कुरा स्पष्ट देखाउँछन् । पहिलो, अनलाइन ठगी अब सामान्य अपराध होइन र यसले संगठित अपराधको रूप धारण गरिसकेको छ । यसमा सीमापार संलग्नता, धेरै तहका खातामार्फत रकम ट्रान्सफर गर्ने प्रविधि र योजनाबद्ध शैली प्रयोग भइरहेको छ ।

दोस्रो, सामान्य नागरिकदेखि शिक्षित, उच्च पदस्थ, कानुन व्यवसायी, राजनीतिज्ञसम्म पनि फसिरहेका छन् । प्रहरीले धेरै अप्ठ्याराहरू सामना गर्नुपरेको छ ।

किनकि पैसा सिधै मुख्य अपराधीको खातामा पुग्दैन । विभिन्न व्यक्तिलाई लोभ देखाएर खोलाइएका खाता र डिजिटल वालेटमार्फत छोटो समयमा दर्जनौँ ‘ट्रान्जेक्सन’ हुन्छन् । यसरी रकमलाई विभाजित गरेर घुमाइन्छ । जसले गर्दा अनुसन्धान जटिल हुन्छ । यही कारण देशभरको ठगी धन्दाले प्रहरीलाई टाउको दुखाइको विषय बनाएको छ ।

यसको समाधान के त ? सबैभन्दा पहिला नागरिकको सचेतना नै मूल उपाय हो । प्रहरीले प्रष्ट भनेकै छ, ‘बैंक वा वित्तीय संस्थाले कहिल्यै ‘ओटीपी’, ‘भेरिफिकेसन कोड’ वा खाता विवरण माग्दैनन् ।

त्यसैले मोबाइलमा आएको कोड वा व्यक्तिगत विवरण अरूलाई दिने कुरा सोचेको मात्र पनि घातक हुन सक्छ । कुनै फोन, इमेल वा मेसेजमार्फत ‘अफर’ आउँछ भने त्यसको वैधानिकता र आधिकारिकता बुझेर मात्र निर्णय गर्नुपर्छ ।

साथै, राज्यका निकायहरूले पनि कानुनी, प्रविधिक र संस्थागत संयन्त्रलाई अझ बलियो बनाउनुपर्छ । साइबर अपराध अनुसन्धानका लागि आवश्यक जनशक्ति, सिप र प्रविधि अभावमा प्रहरीलाई कठिनाइ भइरहेको छ । त्यसैले, साइबर अपराध विभागलाई सुदृढ पार्न, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य बढाउन र सीमा पार अपराध नियन्त्रण गर्न सरकार गम्भीर हुनुपर्छ ।

यस्तै, बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पनि आफ्नो सुरक्षात्मक प्रणालीलाई अझ मजबुत बनाउनुपर्छ । ग्राहकलाई समय–समयमा सचेत गराउने, शंकास्पद कारोबारमा तत्काल निगरानी बढाउने र ठगीसम्बन्धी ‘रिपोर्टिङ’ प्रक्रिया सहज बनाउन जरुरी छ ।

तर, यी सबैभन्दा माथि उठेर सोच्नुपर्ने कुरा नागरिककै सजगता हो । बैंक, प्रहरी वा सञ्चारमाध्यमले जति नै आग्रह गरे पनि अन्ततः निर्णय दिने व्यक्ति ग्राहक स्वयं हुन् । पूर्वसांसद वकिलजस्तो चेतनशील व्यक्तिसमेत सजिलैसँग ठगको फन्दामा पर्दा अन्य सर्वसाधारणको अवस्था के हुन्छ भन्ने स्पष्ट छ ।

त्यसैले, अनलाइन ठगीलाई सामान्य घटना सम्झनु ठूलो भुल हुनेछ । यो हाम्रो आर्थिक सुरक्षामाथिको ठूलो चुनौती हो । सजगता, सतर्कता र सुरक्षाका उपायलाई दैनिक जीवनमै उतार्न सके मात्र यसलाई रोक्न सकिन्छ । नत्र, ठगहरूको जालो अझ विस्तार हुने छ र नागरिकको पसिनाको कमाइ निरन्तर फुत्किरहनेछ ।

त्यसैले, हामी सबै समयमै सचेत हुन जरुरी छ । अनलाइन ठगीको पासोबाट जोगिनु भनेको आफैं र आफ्नै भविष्य सुरक्षित गर्नु हो । नागरिक आफैं सचेत हुनु नै यसको सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा कवच हो ।

तपाइको प्रतिक्रिया
मलेसिया प्रकरणमा पूर्वमन्त्रीसहित ६ जना पक्राउ
सुनवर्षीका दुई अशक्त व्यक्तिलाई रोटरी क्लबद्वारा ह्विलचियर प्रदान
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
पश्चिमी वायु र ‘अक्वान’ चक्रवातको आंशिक प्रभाव, कोशीसहितका प्रदेशमा बदली 
कमिल मिशाराको शतकमा चितवन दोस्रो क्वालिफायरमा
अपांगता समावेशी विकासमा सरकारी प्रयास पर्याप्त भएनन्, कार्यान्वयनमै चुनौती
बेलबारीमा बाँसघारीभित्र जुवाखाल, प्रहरीले हान्यो छापा
निर्माण व्यवसायी महासंघ कोशीको अध्यक्षमा केशरकुमार बुढाथोकीको उम्मेदवारी, यस्तो छ प्यानल
प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार बेनविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.