अधुवा खोला : जहाँ बाल्यकाल बग्थ्यो

महानन्द चोकको उत्तरपट्टिको त्यो पुरानो पुल…

बाल्यकालमा हाम्रो अधुवा खोला त्यहीँबाट सुरु हुन्थ्यो। आज त्यो बाटो हुँदै हिँड्दा धेरैलाई त्यहाँ कुनै इतिहास देखिँदैन होला तर हाम्रो पुस्ताका लागि त्यो ठाउँ केवल पुल थिएन, त्यो बचपनको ढोका थियो।

बिहानै साथीभाइ काँटी, जाल र सानो डिब्बा बोकेर हामी माछा मार्न जान्थ्यौँ। खोलाको पानी यति सफा हुन्थ्यो कि तल बगिरहेको बालुवा र माछाको चलखेलसम्म देखिन्थ्यो। त्यो पानीमा जीवन थियो, त्यो किनारमा स्वतन्त्रता थियो।

अधुवा खोला केवल पानी बग्ने धार थिएन, त्यो हाम्रो खेलमैदान थियो, हाम्रो साहस सिक्ने ठाउँ थियो, हाम्रो पहिलो स्वतन्त्र संसार थियो।

डुङ्गाडाँगी… नाम सम्झिँदा पनि मनभित्र पुरानो हावा चल्न थाल्छ। त्यहाँको बगर, बाँसको झ्याङ, पानी र त्यो अनौठो संरचना- जुन आज सम्झिँदा सपनाजस्तो लाग्छ। अधुवामाथिबाट अर्को पानीको धार बग्थ्यो। सायद नहर थियो, जसबाट पूर्वतिरका खेतहरूमा पानी पुर्‍याइन्थ्यो।

त्यो पानी केवल सिँचाइ थिएन, त्यो गाउँको मुटुको धड्कन थियो। धानका खेत हरिया बनाउने जीवन थियो।

अलिक तल होक्साबारी… जहाँ बाँधले बनाएको त्यो पोखरी हाम्रो सानो समुद्र थियो। त्यहीँ हामी पौडी खेल्थ्यौँ, घाम डुबेसम्म पानीमै रमाउँथ्यौँ र घरबाट कराएको आवाज आएपछि मात्रै किनार लाग्थ्यौँ।

त्यो बेला न मोबाइल थियो, न भिडियो गेम, तर रमाइलो थियो। किनकि प्रकृतिसँग हाम्रो सम्बन्ध जीवित थियो।

त्यसपछि अधुवा खोला बिस्तारै बिर्तामोड पस्थ्यो। त्यो बेला बिर्तामोड आजको जस्तो कङ्क्रिटले भरिएको सहर थिएन। खोलाले आफ्नै बाटोमा स्वतन्त्र भएर सास फेर्थ्यो।

तर आज… त्यो अधुवा खोला कहाँ छ? कहिल्यै आफ्नै स्वरमा बग्ने खोला आज धेरै ठाउँमा नाला बनेर बगेको छ। जहाँ हामी नुहाउँथ्यौँ, त्यहीँ आज फोहोर बगिरहेको छ। जहाँ हामी माछा मार्थ्यौँ, त्यहीँ अहिले ढल मिसिएको पानी देखिन्छ।

खोला साँघुरिएको छ, किनार मिचिएका छन्, कङ्क्रिटले पानीको स्वाभाविक बाटो थुनेको छ। अनि कहिलेकाहीँ लाग्छ- हामीले विकासको नाममा आफ्नै बचपन पुरिरहेका छौँ कि? किनकि खोला केवल पानी होइन। खोला इतिहास हो। खोला सभ्यता हो। खोला एउटा पुस्ताको सामूहिक स्मृति हो।

अधुवा सुक्नु भनेको केवल एउटा जलधार हराउनु होइन, हाम्रो बाल्यकालको एउटा हिस्सा हराउनु पनि हो। तर स्मृतिको एउटा सुन्दर कुरा के छ भने समयले सहर बदल्न सक्छ, खोला साँघुर्‍याउन सक्छ, नक्सा फेरिन सक्छ, तर बचपन मेटाउन सक्दैन।

आज पनि आँखा बन्द गर्दा महानन्दा पुल देखिन्छ, डुङ्गाडाँगीको पानी चम्किरहेको देखिन्छ, होक्साबारीको पोखरीमा साथीहरू हाँसिरहेका सुनिन्छन् र अधुवा खोला बिस्तारै बिर्तामोडतिर बगिरहेको देखिन्छ।

सायद खोला थाक्यो, सहर बदलियो, हामी ठूला भयौँ- तर हाम्रो बचपन अझै पनि अधुवा खोलाको चिसो पानीभित्र कतै पौडी खेलिरहेको छ।