दुई वर्षको विश्वास, तेस्रो वर्षको जिम्मेवारी

आज (बुधबार) भदौ ३ गते । मुलुकी खबर डटकमका लागि यो क्यालेन्डरको एउटा मिति मात्रै नभएर दुई वर्षको यात्रा पूरा गरी नयाँ जिम्मेवारीका साथ तेस्रो वर्षमा प्रवेश गरेको विशेष दिन हो । दुई वर्षअघि विराटनगरबाट पत्रकारिताको डिजिटल यात्रामा अघि बढ्दा चुनौती धेरै थिए, अपेक्षा पनि कम थिएनन् । आज पछाडि फर्केर हेर्दा ती चुनौतीबीच पाठकले दिएको विश्वास, शुभेच्छुकले दिएको साथ र पत्रकारिताप्रतिको हाम्रो निरन्तर प्रतिबद्धता नै मुलुकी खबरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि बनेको छ ।

‘निष्पक्ष, सन्तुलित र तथ्यपरक’ पत्रकारितालाई सम्पादकीय मर्म बनाएर सुरु भएको मुलुकी खबरले यी दुई वर्षमा समाचार प्रकाशित गर्ने काममा मात्र आफूलाई सीमित राखेन । समाजका प्रश्न उठाउने, राज्यका काममाथि निगरानी गर्ने, नागरिकका आवाजलाई सार्वजनिक बहसमा ल्याउने र अन्याय, अनियमितता तथा विकृतिमाथि प्रश्न गर्ने प्रयास गर्‍यो । यस यात्रामा प्राप्त पाठकको विश्वास हाम्रा लागि सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो ।

Advertisement

मुलुकी खबरको सुरुवातले आफ्नै अर्थ बोकेको छ । मुलुकी संहिता कार्यान्वयनमा आएको महिना भदौमै हामीले पत्रकारिताको यात्रा सुरु गरेका हौं । कानुन र न्यायका विषयलाई केन्द्रमा राख्दै समाजमा कानुनी चेतना विस्तार गर्ने उद्देश्य हाम्रो सुरुवाती आधार थियो । अपराधका घटना हुनु एउटा पक्ष हो । तर अपराधपछि न्याय प्राप्तिको प्रक्रिया कसरी अघि बढ्छ, अनुसन्धान कहाँ चुक्छ, कानुन कार्यान्वयनमा कस्ता समस्या छन्, पीडितले न्याय पाउँछन् कि पाउँदैनन् र राज्यका संयन्त्रको कमजोरीको असर नागरिकमा कसरी पर्छ भन्ने प्रश्न अझ महत्वपूर्ण छन् । यही फरक कोणबाट पत्रकारितालाई अघि बढाउने हाम्रो प्रयास रह्यो ।

अपराधको समाचार लेख्नु र अपराधलाई बुझाउने पत्रकारिता गर्नु एउटै कुरा होइन । एउटा घटनाको विवरण दिन सकिन्छ, तर त्यस घटनाले उठाएका कानुनी, सामाजिक र मानवीय प्रश्नको खोजी गर्नु पत्रकारिताको अझ ठूलो जिम्मेवारी हो । त्यसैले मुलुकी खबरले प्रहरी अनुसन्धान, अदालतका आदेश तथा फैसला, कानुनी प्रक्रिया, पीडितका समस्या र न्याय प्राप्तिका चुनौतीसँगै कानुन व्यवसायी, विज्ञ तथा सरोकारवालाका दृष्टिकोणलाई पनि समाचारको हिस्सा बनाउँदै आएको छ ।

यसै क्रममा ‘मुलुकी खोज’ हाम्रो पत्रकारिताको महत्वपूर्ण पहिचानका रूपमा स्थापित भएको छ । समाजमा देखिएका गम्भीर समस्या, कानुन र न्याय क्षेत्रका नयाँ तथा पुराना नजिर, सुशासन, अपराध, राजनीति, अर्थतन्त्र, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकुद र मनोरञ्जनका विविध विषयलाई सतहमा मात्र नभई तथ्य र प्रमाणका आधारमा खोतल्ने हाम्रो प्रयास रहँदै आएको छ । कुनै विषयलाई उठाउनु मात्र नभएर त्यसको पृष्ठभूमि, कारण, प्रभाव र समाधानका सम्भावनासम्म पुग्ने पत्रकारिता गर्ने हाम्रो लक्ष्य हो ।

समयसँगै मुलुकी खबरको दायरा पनि फराकिलो भएको छ । समाज अपराध र कानुनमा मात्र सीमित छैन । राजनीति, अर्थतन्त्र, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकुद, संस्कृति, विकास, रोजगारी र नागरिकका दैनिक जीवनसँग जोडिएका विषय पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन् । त्यसैले विराटनगर र कोशी प्रदेशका विषयलाई प्राथमिकतामा राख्दै मुलुकी खबरले देशका विभिन्न भूगोल र समुदायका आवाजलाई समेट्ने प्रयास गर्दै आएको छ ।

पत्रकारितामा भूगोलको महत्व भए पनि डिजिटल माध्यमले त्यसको सीमा फराकिलो बनाइदिएको छ । विराटनगरबाट प्रकाशित एउटा समाचार देश र विदेशका जुनसुकै भूगोलमा रहेका पाठकसम्म केही सेकेन्डमै पुग्न सक्छ । त्यसैले स्थानीय विषयलाई राष्ट्रिय महत्वका प्रश्नसँग जोडेर प्रस्तुत गर्नु हाम्रो जिम्मेवारी हो । स्थानीय तहका निर्णयदेखि संघीय सरकारका नीतिसम्म, नागरिकका दैनिक समस्यादेखि राष्ट्रिय बहससम्म मुलुकी खबरले आफ्नो भूमिका खोजिरहेको छ ।

काठमाडौंका राजनीतिक तथा प्रशासनिक गतिविधिदेखि देशका विभिन्न प्रदेश र दूरदराजका स्थानीय मुद्दासम्म निष्पक्ष पहुँच पुर्‍याउने हाम्रो प्रयास जारी छ । स्थानीय आवाज पनि राष्ट्रिय बहसको विषय बन्न सक्छ भन्ने मान्यताका साथ हामी समाचारको प्राथमिकता निर्धारण गर्दै आएका छौं ।

आज डिजिटल पत्रकारिताको सबैभन्दा ठूलो चुनौती समाचारको अभाव नभएर विश्वसनीय सूचनाको अभाव हो । सामाजिक सञ्जालका कारण एउटा सूचना केही सेकेन्डमै हजारौं मानिससम्म पुग्छ । तर, छिटो फैलिनु र सत्य हुनु फरक कुरा हो । अपुष्ट सूचना, हल्ला, आधा सत्य, भ्रामक सामग्री र सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका दाबीले पत्रकारिताको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर चुनौती थपेका छन् । भ्युज र भाइरलको होडमा सत्यता, सन्तुलन र पत्रकारिताको आचारसंहिता ओझेलमा पर्ने अवस्था पनि देखिएको छ ।

यस्तो परिस्थितिमा मुलुकी खबरले पुष्टि, सन्तुलन र तथ्यलाई आफ्नो पहिलो प्राथमिकता बनाएको छ । कुनै व्यक्ति वा संस्थामाथि आरोप लाग्दैमा त्यो सत्य हुँदैन । त्यसैले आरोप लगाउने पक्षसँगै आरोपितको धारणा समेट्नु पत्रकारिताको आधारभूत जिम्मेवारी हो । पीडितको आवाज उठाउँदा उसको सम्मान र गोपनीयताको ख्याल गर्नुपर्छ । अपराधको समाचार दिँदा सनसनीभन्दा तथ्य महत्वपूर्ण हुन्छ । अदालतबाट दोषी ठहर नभएसम्म आरोपितलाई दोषीका रूपमा प्रस्तुत गर्नु हुँदैन । यी सामान्य देखिए पनि पत्रकारिताका आधारभूत मूल्य हुन् र मुलुकी खबरले आगामी दिनमा पनि यिनलाई अझ दृढतापूर्वक आत्मसात् गर्नेछ ।

दुई वर्षको यात्रामा हामीले प्रशंसा पनि पायौं, प्रश्न पनि सामना गर्‍यौं । कतिपय विषय उठाउँदा असहज परिस्थिति सिर्जना भयो । दबाब र चुनौती पनि आए । तर सत्ता, प्रभाव, पहुँच वा दबाबभन्दा माथि तथ्य र सार्वजनिक सरोकारलाई राख्नुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता कमजोर भएन । बरु यस्ता अनुभवले पत्रकारिताको मूल धर्मप्रतिको हाम्रो विश्वास अझ बलियो बनाएको छ ।

पत्रकारिता केवल सूचनाको प्रवाह होइन । यो समाजप्रतिको ठूलो दायित्व र सार्वजनिक जवाफदेहिता पनि हो । राज्यका निकायलाई प्रश्न गर्नु पत्रकारिताको धर्म हो भने नागरिकको आवाजलाई प्राथमिकता दिनु यसको सामाजिक उत्तरदायित्व हो । भ्रष्टाचार, अनियमितता, अन्याय र अधिकारको उल्लंघनका विषयमा प्रश्न उठाउन पत्रकारिता पछि हट्नु हुँदैन । तर, प्रश्न उठाउनु मात्र पर्याप्त छैन । हरेक प्रश्न तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ र हरेक समाचारले सत्यतथ्यको परीक्षण पार गर्नुपर्छ ।

तेस्रो वर्षमा प्रवेश गर्दै गर्दा हाम्रो जिम्मेवारी अझ बढेको महसुस गरेका छौं । अब अनुसन्धानमूलक पत्रकारितालाई थप प्राथमिकता दिनेछौं । अपराध भयो भनेर समाचार लेखेर मात्र हाम्रो दायित्व पूरा हुँदैन । अपराध किन भयो, अनुसन्धान कहाँ कमजोर भयो, राज्यका निकायले के गरे, न्यायको प्रक्रियामा कहाँ समस्या देखियो र सुधारका सम्भावना के छन् भन्ने प्रश्नको खोजी आवश्यक छ ।

त्यसैगरी शासन र राजनीतिसँग सम्बन्धित समाचारमा पनि घोषणा र भाषणभन्दा तथ्य र परिणामलाई केन्द्रमा राख्नेछौं । सरकारले घोषणा गरेका कार्यक्रम कार्यान्वयन भए कि भएनन्, बजेट कहाँ र कसरी खर्च भयो, विकासका नाममा भएका कामको वास्तविक अवस्था के छ, स्थानीय तहले नागरिकलाई कस्तो सेवा दिइरहेका छन् र राज्यका निर्णयले जनताको जीवनमा कस्तो प्रभाव पारिरहेका छन् भन्ने विषयमा हाम्रो निगरानी निरन्तर रहनेछ ।

पत्रकारिता प्रविधिसँगै तीव्र रूपमा बदलिरहेको छ । समाचार अब अक्षरमा मात्र सीमित छैन । भिडियो, फोटो, इन्फोग्राफिक्स, अन्तर्वार्ता, बहस र संवादका माध्यमबाट सूचना प्रस्तुत गर्ने समय हो । मुलुकी खबरले पनि प्रविधिको उच्चतम प्रयोग गर्दै प्रस्तुतीकरणमा नयाँपन ल्याउने तयारी गरिरहेको छ । पाठकले समाचार पढ्ने मात्र नभएर विषय बुझ्ने, प्रश्न गर्ने र सार्वजनिक बहसमा सहभागी हुने वातावरण निर्माण गर्नु हाम्रो लक्ष्य हुनेछ ।

हाम्रो दृष्टिमा पत्रकारिता कुनै पक्षको प्रचार गर्ने माध्यम होइन । यो नागरिकको सूचनाको अधिकारसँग जोडिएको सार्वजनिक जिम्मेवारी हो । हाम्रो कलम कसैको पक्षमा नभएर सत्यको पक्षमा हुनुपर्छ । यही सिद्धान्तलाई आगामी यात्राको आधार बनाउँदै मुलुकी खबर अझ जिम्मेवार, विश्वसनीय र अनुसन्धानमूलक पत्रकारितातर्फ अघि बढ्नेछ ।

दुई वर्षको यात्रामा हामीले आफ्ना कमजोरी पनि महसुस गरेका छौं । सबै विषयलाई अपेक्षित गहिराइमा पुगेर प्रस्तुत गर्न सकेका छैनौं होला । स्रोत, जनशक्ति, प्रविधि र समयका आफ्नै सीमितता छन् । तर, सुधार गर्ने इच्छाशक्ति र निरन्तर सिक्ने प्रतिबद्धता हामीसँग छ । पाठकका सुझाव, आलोचना र प्रतिक्रियालाई कमजोरी सच्याउने र पत्रकारितालाई अझ परिष्कृत गर्ने आधारका रूपमा लिनेछौं ।

मुलुकी खबरको वास्तविक शक्ति हाम्रो कार्यालय, प्रविधि वा संरचना मात्रै नभएर पाठकको विश्वास पनि हो । समाचार पढ्ने पाठक, सूचना उपलब्ध गराउने स्रोत, विषय बुझाउन सहयोग गर्ने विज्ञ, पत्रकारिताको यात्रामा साथ दिने शुभेच्छुक, नागरिक समाज तथा विज्ञापनमार्फत सहयोग गर्ने व्यवसायी र संस्थाप्रति हामी हार्दिक आभारी छौं । उहाँहरूको साथ र विश्वासकै कारण दुई वर्षको यात्रा सम्भव भएको हो ।

तेस्रो वर्षको सुरुवातमा मुलुकी खबर सत्य, तथ्य र निष्पक्ष पत्रकारिताबाट विचलित हुने छैन भन्ने स्पष्ट प्रतिबद्धता दोहोर्‍याउन चाहन्छौं । मुलुकी खबरले नागरिकको अधिकार, न्याय र सार्वजनिक सरोकारका विषयमा निरन्तर प्रश्न उठाउनेछ । कमजोर, उपेक्षित र आवाजविहीन नागरिकका विषयलाई स्थान दिनेछ । अपराध र अन्यायका घटनालाई जिम्मेवार ढंगले उजागर गर्नेछ । राज्यका हरेक तहलाई नागरिकप्रति जवाफदेही बनाउन पत्रकारिताको भूमिकालाई अझ प्रभावकारी बनाउनेछ ।

हामीलाई थाहा छ, आगामी यात्रा सजिलो छैन । प्रविधि बदलिँदैछ, पाठकको रुचि बदलिँदैछ, सूचना प्राप्त गर्ने तरिका बदलिँदैछ र पत्रकारिताका चुनौती पनि बदलिँदैछन् । तर, सत्यप्रतिको हाम्रो प्रतिबद्धता बदलिने छैन । भ्युजका लागि तथ्यसँग सम्झौता गर्ने, भाइरलका लागि सनसनी सिर्जना गर्ने वा निहित स्वार्थका लागि पत्रकारिताको धर्मलाई कमजोर बनाउने बाटो हामी रोज्ने छैनौं ।

भदौमा सुरु भएको यो यात्रा आज तेस्रो वर्षमा पुगेको छ । दुई वर्षले हामीलाई अनुभव दिएको छ, पाठकले विश्वास दिएको छ र पत्रकारिताले अझ ठूलो जिम्मेवारी दिएको छ । अब यही विश्वासलाई अझ बलियो बनाउने यात्रा हाम्रो अगाडि छ ।

मुलुकी खबर समाचारको वेबसाइट मात्रै बन्न चाहँदैन । हामी तथ्यमा आधारित सूचना, जिम्मेवार पत्रकारिता, नागरिकको आवाज र सार्वजनिक बहसको विश्वसनीय डिजिटल प्लेटफर्म बन्न चाहन्छौं । ‘मुलुकी खोज’मार्फत गहिरो अनुसन्धान, समाचारमार्फत विश्वसनीय सूचना र विचार तथा विश्लेषणमार्फत सार्थक बहस निर्माण गर्ने हाम्रो प्रयास आगामी दिनमा अझ सशक्त हुनेछ ।

मुलुकी खबरको यस विशेष अवसरमा विगत दुई वर्षको यात्रामा साथ दिनुहुने सम्पूर्ण पाठक, स्रोत, विज्ञ, पत्रकार, नागरिक समाज, शुभेच्छुक, विज्ञापनदाता तथा सहयोगीप्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछौं । तपाईंहरूको विश्वास हाम्रा लागि खुसीको विषय मात्रै नभएर अझ जिम्मेवार बन्ने प्रेरणा पनि हो ।

तेस्रो वर्षमा प्रवेश गर्दै गर्दा समाजप्रतिको जिम्मेवारी, पत्रकारिताप्रतिको निष्ठा र सत्यप्रतिको अडानलाई केन्द्रमा राखेर मुलुकी खबरको यात्रा निरन्तर अघि बढ्ने प्रतिबद्धता फेरि व्यक्त गर्दछौं । हाम्रो पुँजी पाठकको विश्वास हो, हाम्रो आधार तथ्य हो र हाम्रो लक्ष्य जिम्मेवार पत्रकारिता ।

दुई वर्षको विश्वासलाई तेस्रो वर्षको अझ ठूलो जिम्मेवारीमा रूपान्तरण गर्दै हामी अघि बढिरहेका छौं । यो यात्रा हाम्रो मात्र नभएर हामीलाई विश्वास गर्ने सम्पूर्ण पाठक र शुभचिन्तकको साझा यात्रा हो । धन्यवाद ।