मनोजकुमार केसीको प्रहरी यात्रा : नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणदेखि आईजीपीसम्म

काठमाडौं । नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणको अनुसन्धानबाट चर्चामा आएका प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) डा. मनोजकुमार केसी नेपाल प्रहरीको नेतृत्वमा पुगेका छन् । सरकारले प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीलाई जिम्मेवारीबाट हटाउँदै केसीलाई ३४औं प्रहरी महानिरीक्षक नियुक्त गरेको हो ।

बुधबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले अपराध अनुसन्धान विभागमा कार्यरत केसीलाई प्रहरी संगठनको सर्वोच्च नेतृत्वमा पुर्‍याउने निर्णय गरेको हो । सरकारले कार्कीलाई प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकारमा सरुवा गरेको छ । २०८४ साल चैत २७ गतेसम्म कार्यकाल रहेका कार्कीलाई बीचैमा हटाएर सरकारले नयाँ नेतृत्व चयन गरेको हो । कार्कीको कार्यकाल अब करिब डेढ वर्ष बाँकी थियो ।

केसी र कार्की एउटै ब्याचीका प्रहरी अधिकृत हुन् । दुवै जना २०५४ साल चैत २८ गते प्रहरी निरीक्षक (इन्स्पेक्टर)बाट सेवामा प्रवेश गरेका थिए । तर, नेतृत्व चयनका क्रममा सरकारले कार्कीलाई पन्छाउँदै तेस्रो वरीयतामा रहेका केसीलाई आईजीपीको जिम्मेवारी दिएको छ । दोस्रो वरीयतामा रहेका एआईजी राजन अधिकारीलाई समेत पछि पारेर केसीलाई संगठनको नेतृत्व सुम्पिएको हो ।

भुटानी शरणार्थी प्रकरणले चिनाएको नाम

केसीको व्यावसायिक परिचय अपराध अनुसन्धानसँग जोडिएको छ । काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको प्रमुख रहेका बेला नेपाली नागरिकलाई नक्कली भुटानी शरणार्थी बनाएर अमेरिका पठाउने भन्दै भएको संगठित ठगी प्रकरणको अनुसन्धानमा उनले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका थिए । उक्त प्रकरणको अनुसन्धानले उनलाई राष्ट्रियस्तरमा चर्चित बनाएको थियो ।

रोचक पक्ष के छ भने, उक्त प्रकरणको अनुसन्धानको सुरुआत केसीको नेतृत्वमा भएको थियो भने मुद्दाको फाइल अघि बढाउने जिम्मेवारीमा त्यसबेला दानबहादुर कार्की थिए । अहिले त्यही प्रकरणसँग जोडिएका दुई प्रहरी अधिकृतमध्ये एक संगठनको नेतृत्वबाट बाहिरिएका छन् भने अर्का आईजीपी बनेका छन् ।

सीआईबीमा रहँदा पनि केसीले विभिन्न प्रकृतिका जटिल आर्थिक तथा संगठित अपराधको अनुसन्धान गरेका थिए । पर्यटकीय क्षेत्रमा हुने नक्कली हवाई उद्धार (फेक रेस्क्यु) ठगी, स्मार्ट टेलिकमसँग जोडिएको ठगी, धितोपत्र तथा बिमा ठगी, क्रिप्टोकरेन्सी अपराध र सरकारी जग्गा अतिक्रमण तथा हिनामिनासम्बन्धी अनुसन्धानमा उनले नेतृत्व गरेका थिए ।

इन्स्पेक्टरदेखि आईजीपीसम्मको यात्रा

२०६६ साल मंसिर २६ गते प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी)मा बढुवा भएका केसी २०७४ साल साउन १९ गते प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) बनेका थिए । २०७९ साउन ३ गते वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (एसएसपी), २०८१ भदौ १३ गते प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) र २०८२ साल वैशाख ११ गते प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी)मा बढुवा भएका थिए ।

एआईजी हुँदा उनी वरीयतामा तेस्रो स्थानमा थिए । पहिलो नम्बरमा दानबहादुर कार्की र दोस्रोमा राजन अधिकारी थिए । वरीयतामा पछाडि रहेका केसीलाई सरकारले आईजीपी बनाएको हो ।

प्रहरी सेवामा उनले विभिन्न महत्त्वपूर्ण विभाग र कार्यालयको नेतृत्व सम्हालेका छन् । केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी), अपराध अनुसन्धान विभाग, काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय, विशेष ब्यूरो, प्रहरी एकेडेमी तथा मोरङ र रुपन्देही जिल्ला प्रहरी कार्यालयलगायतका निकायमा काम गरेको अनुभव उनीसँग छ । प्रहरी प्रधान कार्यालयको प्रदेश समन्वय विभागमा समेत उनले जिम्मेवारी सम्हालेका थिए ।

प्रहरी शिक्षामा पनि योगदान

केसी अनुसन्धान र कमान्डमा मात्रै सीमित छैनन् । नेपाल प्रहरीमा पहिलोपटक सुरु गरिएको स्टाफ कलेजका संस्थापक निर्देशकका रूपमा समेत उनले काम गरेका छन् । प्रहरी एकेडेमीमा कार्यरत रहँदा प्रहरी विज्ञानमा स्नातकोत्तर तहको पाठ्यक्रम निर्माणमा योगदान पुर्‍याएका थिए ।

उनले कम्बोडियाको पन्नासत्र विश्वविद्यालयबाट द्वन्द्व रूपान्तरण विषयमा विद्यावारिधि गरेका छन् । सोही विश्वविद्यालयबाट व्यवहारिक द्वन्द्व रूपान्तरण अध्ययनमा स्नातकोत्तर तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समाजशास्त्र र जनप्रशासनमा स्नातकोत्तर गरेका छन् ।

संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनअन्तर्गत कोसोभो र हाइटीमा सुरक्षा अधिकृतका रूपमा काम गरेको अनुभव पनि उनीसँग छ । फ्रान्सेली र स्पेनी भाषामा समेत दख्खल राख्ने केसीले संगठित अपराध नियन्त्रण र द्वन्द्वपछिको अवस्थासम्बन्धी दुई पुस्तक लेखेका छन् ।

प्रहरीमा नेतृत्व परिवर्तनको पुरानो अभ्यास

प्रहरी महानिरीक्षकलाई कार्यकाल पूरा नहुँदै हटाएर अर्को अधिकृतलाई नेतृत्व दिने अभ्यास नेपाल प्रहरीका लागि नयाँ भने होइन । २०५३ सालमा अच्युतकृष्ण खरेललाई आईजीपीबाट हटाएर राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागमा सरुवा गरिएको थियो । त्यसपछि सरकारले ध्रुवबहादुर प्रधानलाई आईजीपी बनाएको थियो । आफूलाई दरबन्दी नै नभएको ठाउँमा सरुवा गरिएको भन्दै खरेल सर्वोच्च अदालत पुगेका थिए । अदालतबाट मुद्दा जितेपछि उनी पुनः आईजीपी बनेका थिए ।

त्यसपछि सरकारले प्रधानलाई प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकारको जिम्मेवारी दिएको थियो । त्यस्तै, सुडान घोटाला प्रकरणमा विवादमा तानिएका रमेशचन्द ठकुरीलाई पनि सरकारले प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकारमा सरुवा गरेको थियो । उनको ठाउँमा रवीन्द्रप्रताप शाहलाई आईजीपी बनाइएको थियो ।

अहिले कार्कीलाई प्रधानमन्त्रीको विशेष सुरक्षा सल्लाहकारमा सरुवा गरेर केसीलाई प्रहरी नेतृत्वमा ल्याइएको छ । अपराध अनुसन्धानमा अनुभव, प्रहरी शिक्षामा योगदान र अन्तर्राष्ट्रिय मिसनको अनुभव बोकेका केसीका लागि अब संगठनको नेतृत्वसँगै प्रहरीको व्यावसायिकता, अनुसन्धानको विश्वसनीयता र संगठनभित्रको अनुशासन कायम राख्ने चुनौती हुनेछ ।