
काठमाडौं । नेपालले निरंकुश राणाशासन अन्त्य भई प्रजातन्त्र स्थापना भएको ऐतिहासिक दिनको स्मरणमा आज (बिहीबार) ७६औँ प्रजातन्त्र दिवस विभिन्न कार्यक्रमसहित देशभर मनाइँदैछ ।
विक्रम संवत् २००७ सालको जनक्रान्ति सफल भई १०४ वर्ष लामो राणाशासनको अन्त्य भएको दिनलाई राष्ट्रिय इतिहासको महत्वपूर्ण मोडका रूपमा स्मरण गर्दै हरेक वर्ष फागुन ७ गते यो दिवस मनाउने गरिन्छ । दिवसका अवसरमा काठमाडौंसहित देशभर सरकारी तथा गैरसरकारी निकाय, शैक्षिक संस्था, राजनीतिक दल, नागरिक समाज र सर्वसाधारणको सहभागितामा विभिन्न औपचारिक तथा अनौपचारिक कार्यक्रम आयोजना गर्ने गरिन्छ ।
प्रदेश र स्थानीय तहहरूमा झण्डोत्तोलन, प्रभातफेरी, अन्तरक्रिया, दीप प्रज्वलन, सांस्कृतिक प्रस्तुति तथा सहिदप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ । २००७ सालको क्रान्ति नेपाली इतिहासको निर्णायक अध्याय थियो । लामो समयदेखि चल्दै आएको निरंकुश शासन व्यवस्थाविरुद्ध जनस्तरबाट उठेको आवाज, राजनीतिक नेतृत्वको संगठनात्मक प्रयास र वीरवीरांगना सहिदहरुको अदम्य साहसले प्रजातन्त्रको मार्ग प्रशस्त गरेको थियो ।
त्यो संघर्ष शासन परिवर्तनका लागि मात्र नभई राज्यशक्तिको स्रोत जनता हुन् भन्ने आधारभूत मान्यताको स्थापनाका लागि थियो । सार्वभौमसत्ता जनतामा निहित हुनुपर्छ भन्ने सिद्धान्तलाई व्यवहारमा उतार्ने अभियानका रूपमा २००७ साललाई नेपाली इतिहासले स्मरण गर्छ ।
राणाशासन अन्त्यसँगै नेपालमा बहुदलीय प्रजातान्त्रिक अभ्यास प्रारम्भ भयो । यद्यपि, त्यसपछि पनि मुलुकले विभिन्न राजनीतिक उतारचढाव व्यहोरेको छ । पञ्चायती शासन, जनआन्दोलन, सशस्त्र द्वन्द्व, शान्ति प्रक्रिया हुँदै नेपालमा हाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था सञ्चालनमा छ ।
प्रजातन्त्रको जगमा लोकतन्त्र र त्यसपछि गणतन्त्रको संस्थागत अभ्यास हुँदै आएको सन्दर्भमा फागुन ७ लाई राजनीतिक चेतनाको आधारशिला मानिन्छ ।
दिवसका अवसरमा राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्रीलगायतका विशिष्ट पदाधिकारीहरूले शुभकामना सन्देश जारी गर्दै जनताको त्याग, बलिदान र संघर्षको सम्मान गर्ने गरेका छन् । लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता, विधिको शासन, मानवअधिकार, प्रेस स्वतन्त्रता तथा सुशासनको सुदृढीकरणमार्फत प्रजातन्त्रलाई सुदृढ बनाउनुपर्नेमा सरोकारवालाहरुको जोड छ ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार प्रजातन्त्र दिवस औपचारिक कार्यक्रम वा स्मरणमा सीमित रहनु हुँदैन । यसले नागरिक स्वतन्त्रता, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र समावेशीताको वास्तविक अभ्यास कति भइरहेको छ भन्ने आत्ममूल्यांकन गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्छ ।
जनताको संघर्षबाट प्राप्त अधिकारलाई संस्थागत गर्दै लोकतान्त्रिक संस्कारलाई बलियो बनाउनु नै आजको प्रमुख चुनौती हो । युवा पुस्तामा प्रजातान्त्रिक मूल्यप्रति जागरण फैलाउनु पनि दिवसको महत्वपूर्ण सन्देशका रूपमा हेरिएको छ ।
इतिहासका गौरवपूर्ण पानाहरू सम्झँदै भविष्यप्रति उत्तरदायी बन्ने प्रेरणा दिने दिनका रूपमा फागुन ७ लाई लिनुपर्ने आवाज उठ्दै आएको छ । सामाजिक सञ्जालमा समेत प्रजातन्त्र दिवससँग सम्बन्धित सन्देश, शुभकामना र ऐतिहासिक तस्बिरहरु साझा भइरहेका छन् । नागरिकहरूले सहिदप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै लोकतान्त्रिक अधिकारको रक्षा र सुदृढीकरणका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।
प्रजातन्त्र दिवस अतीतको स्मरण मात्रै नभएर वर्तमानको मूल्यांकन र भविष्यको दिशा निर्धारण गर्ने अवसर पनि हो । जनताको बलिदानबाट प्राप्त राजनीतिक अधिकारलाई व्यवहारमा पूर्ण रूपमा स्थापित गर्दै समृद्ध, न्यायपूर्ण र समावेशी समाज निर्माण गर्ने संकल्प दोहोर्याउने दिनका रूपमा प्रजातन्त्र दिवसलाई देशभर मनाइँदै छ ।

























