यसरी चयन हुन्छन् प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख

Share this
746shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ चैत १८, बुधबार १८:३३

काठमाडौं । संघीय संसद् सचिवालयमा बुधबार बसेको सर्वदलीय बैठकले प्रतिनिधिसभाका नयाँ सभामुख चयन प्रक्रिया औपचारिक रूपमा सुरु गर्ने सहमति गरेको छ ।

सहमति अनुसार सभामुखको मनोनयन चैत २० गते र निर्वाचन चैत २२ गते गर्ने कार्यतालिका तय गरिएको छ । संसद्को अधिवेशन सुरु भएसँगै अब संवैधानिक व्यवस्था अनुसार सभामुख चयनको प्रक्रिया अघि बढ्नेछ ।

नेपालको संविधानले प्रतिनिधिसभाको पहिलो बैठक बसेको १५ दिनभित्र सभामुख र उपसभामुख चयन गरिसक्नुपर्ने स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ । संविधानको यही प्रावधानअनुसार अहिले सभामुख चयनको तयारी तीव्र पारिएको हो । जबसम्म नयाँ सभामुख निर्वाचित हुँदैनन्, त्यतिबेलासम्म प्रतिनिधिसभाका ज्येष्ठ सदस्यले सभाको अध्यक्षता गर्ने व्यवस्था छ । हाल यो जिम्मेवारी नेपाली कांग्रेसका सांसद अर्जुननरसिंह केसीले सम्हालिरहेका छन् ।

औपचारिक रूपमा संसद् सचिवालयले कार्यतालिका सार्वजनिक गरेपछि सभामुख चयन प्रक्रिया सुरु हुन्छ । त्यसपछि संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने कुनै पनि दलका एक सदस्यले अर्को सदस्यलाई सभामुखमा निर्वाचित गरियोस् भनी प्रस्ताव दर्ता गर्न सक्छन् । प्रस्ताव दर्ता गर्दा प्रस्तावकसँगै एक जना समर्थक पनि अनिवार्य हुन्छ ।

यदि सभामुख पदका लागि एक मात्र प्रस्ताव दर्ता भयो भने प्रक्रिया सहज हुन्छ । यस्तो अवस्थामा प्रतिनिधिसभा बैठकमा ज्येष्ठ सदस्यले उक्त प्रस्ताव प्रस्तुत गरी उक्त सदस्यलाई निर्विरोध निर्वाचित भएको घोषणा गर्छन् । तर, एकभन्दा बढी उम्मेदवार भएमा प्रक्रिया प्रतिस्पर्धात्मक बन्छ ।

प्रतिस्पर्धा भएको अवस्थामा दर्ता भएका प्रस्तावहरूलाई क्रमशः प्रतिनिधिसभा बैठकमा पेस गरिन्छ । प्रस्तावकले आफ्नो प्रस्तावको पक्षमा धारणा राख्छन् भने समर्थकले त्यसलाई समर्थन गर्छन् । त्यसपछि सीमित समयका लागि छलफल सञ्चालन गरिन्छ, जहाँ अन्य सांसदहरूले पनि आफ्नो विचार राख्न सक्छन् ।

छलफलपछि सभामुख चयनको प्रक्रिया मतदानतर्फ प्रवेश गर्छ । नेपालमा सभामुख चयनका लागि ‘मत विभाजन’ प्रणाली प्रयोग गरिन्छ । यसअन्तर्गत सांसदहरूलाई ‘हुन्छ’, ‘हुन्न’ वा ‘मत दिन्नँ’ भन्ने विकल्पसहित दस्तखत गर्न लगाइन्छ । प्रत्येक सांसदले आफ्नो निर्णय स्पष्ट रूपमा हस्ताक्षरमार्फत अभिव्यक्त गर्छन् ।

मतदान सकिएपछि संसद् सचिवालयका कर्मचारीहरूले मतगणना गरी नतिजा ज्येष्ठ सदस्यलाई उपलब्ध गराउँछन् । त्यसपछि सभामा उपस्थित सदस्यहरूको बहुमत प्राप्त गर्ने उम्मेदवारलाई ज्येष्ठ सदस्यले सभामुख निर्वाचित भएको औपचारिक घोषणा गर्छन् ।

प्रतिनिधिसभामा हाल कायम सदस्य संख्याको बहुमत प्राप्त गर्नु सभामुख बन्ने प्रमुख आधार हो । त्यसैले संसदमा ठूलो दल वा गठबन्धनको समर्थन प्राप्त उम्मेदवारको जित सुनिश्चितजस्तै मानिन्छ । अहिलेको सन्दर्भमा बहुमत भएको दलले जसलाई उम्मेदवार बनाउँछ, उसैको सभामुख बन्ने सम्भावना उच्च देखिन्छ ।

सभामुख निर्वाचित भएपछि अर्को चरणमा उपसभामुख चयन प्रक्रिया अघि बढाइन्छ । प्रचलित अभ्यास अनुसार नयाँ सभामुखले नै उपसभामुखको निर्वाचन मिति घोषणा गर्छन् । त्यसपछि पुनः समान प्रक्रियामार्फत उपसभामुख चयन गरिन्छ ।

यसरी संवैधानिक व्यवस्था, संसदीय नियमावली र राजनीतिक सहमतिका आधारमा प्रतिनिधिसभाको सभामुख चयन प्रक्रिया अगाडि बढ्छ । यो प्रक्रिया संसद्को नेतृत्व चयन मात्र नभई संसदीय लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण अभ्याससमेत हो । जसले विधायिकाको कामकारबाहीलाई व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउने भूमिका खेल्छ ।

तपाइको प्रतिक्रिया
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.