नेपालमा सेलाइन उत्पादन संकट : लागत मूल्यभन्दा सस्तोमा बेच्नुपर्ने बाध्यता

विराटनगर । इरान–अमेरिका र इजरायल युद्धका कारण नेपालका सेलाइनजन्य औषधिको उत्पादन गर्ने उद्योगमा गम्भीर संकट देखा परेको छ ।

विश्वव्यापी रूपमा बढ्दो तनाव र युद्धका कारण कच्चा पदार्थको मूल्यमा भएको भारी वृद्धि र नेपाल सरकारको पुरानो मूल्य नीतिका कारण स्वदेशी सेलाइन (स्लाइन) उद्योग संकटमा परेका हुन् । मोरङको बूढीगंगास्थित सेलाइन उद्योग एलेक्सा लाइफ साइन्सेसका निर्देशक दिनेश ठाकुरका अनुसार हाल नेपालमा तीनवटा उद्योगले स्लाइन उत्पादन गरिरहेका छन् ।

Advertisement

केही कम्पनीले विदेशबाट यसको आयात गर्दछन् । तर, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको उथलपुथलले गर्दा स्वदेशी उत्पादन र आपूर्ति दुवैमा गम्भीर असर गरेको ठाकुरले बताए । उनका अनुसार लागत मूल्यभन्दा सस्तोमा बेच्नुपर्ने बाध्यता छ ।

नेपाल सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालय अन्तर्गतको औषधि व्यवस्था विभागले २०६४ सालमा ९६ प्रकारका औषधिको मूल्य निर्धारण गरेको थियो । सोही सूचीमा ५०० एमएलको ‘नर्मल सेलाइन’ को मूल्य ४५ रुपैयाँ तोकिएको थियो ।

अचम्मको कुरा त के छ भने, विगत १८ वर्षको अवधिमा बजारमा सबै वस्तुको मूल्य आकासिए पनि सेलाइनको सरकारी बिक्री मूल्य भने अझै ४५ रुपैयाँ नै छ । कच्चा पदार्थको मूल्यवृद्धि हुँदा उत्पादनमा असर परेको उनले बताए ।

कुनै पनि औषधि उद्योगले सरकारले तोकेको भन्दा बढी मूल्यमा औषधि बेच्न पाउँदैनन् । कानुनी अड्चनका कारण उद्योगीहरूले लागत अनुसारको मूल्य समायोजन गर्न नसकेको ठाकुरको भनाइ छ ।

दिनेश ठाकुर । निर्देशक, एलेक्सा लाइफ साइन्सेस

उनका अनुसार सेलाइन उत्पादनमा प्रयोग हुने ६० प्रतिशत कच्चा पदार्थ प्लास्टिकजन्य हुन्छन् । बोतल, क्याप, र्‍यापरदेखि कार्टुन बाँध्ने रिबनसम्म प्लास्टिकबाटै बन्छन् । उनका अनुसार पछिल्लो केही दिनयता कोरियाले मेडिकल ग्रेडको प्लास्टिक दानाको अर्डर लिन बन्द गरेको छ ।

कोरियाबाट आयात रोकिएपछि भारतबाट कच्चा पदार्थ ल्याउन खोज्दा नेपालको व्यापार नीतिका कारण समस्या देखिएको उनले बताए । ‘तेस्रो मुलुकमा बनेको सामान भारतबाट ल्याउन नपाइने र भारतमै उत्पादित कच्चा पदार्थको मूल्य पनि अत्यधिक बढेको छ,’ उनले भने, ‘पहिले प्रति किलो २१४ रुपैयाँ पर्ने प्लास्टिक दानाको मूल्य अहिले भारतमा ४०० रुपैयाँ पुगेको छ ।’

उनका अनुसार अवस्था सामान्य हुँदा एक बोतल नर्मल सेलाइन उत्पादन गर्न ३५ रुपैयाँजति खर्च लाग्थ्यो । जसलाई ४५ रुपैयाँमा बेच्दा उद्योग चल्न सक्थ्यो । तर, अहिले उत्पादन लागत नै बढेर प्रति बोतल ५० रुपैयाँ नाघेको उनले बताए । ‘लागत ५० रुपैयाँ र बिक्री मुल्य ४५ रुपैयाँ हुँदा समस्या भयो,’ ठाकुरले भने, ‘उद्योगहरूले ठूलो आर्थिक नोक्सानी व्यहोर्नु परिरहेको छ ।’

अन्य व्यवसायमा लागत खर्च बढेसँगै बिक्री मूल्य समायोजन गर्न पाइने भए पनि औषधिमा त्यो सुविधा छैन । नेपाल सरकारले मूल्य समायोजन नगरे नेपालमा सेलाइनको उत्पादन पूर्ण रूपमा ठप्प हुन सक्ने ठाकुरले बताए ।

उनले भने, ‘सेलाइनको मूल्य १८ वर्षदेखि बढेको छैन । उत्पादन लागत बढिरहेको छ । लागत मूल्यभन्दा सस्तोमा सेलाइन बेच्नुपर्ने बाध्यताका कारण उद्योगहरु संकटमा गएका छन् ।’ नेपालमा एलेन्सा, एभरेष्ट र लोमस गरेर तीनवटा सेलाइन उद्योग छन् ।

औषधि व्यवस्था विभागका सूचना अधिकारी किरण सुन्दर बज्राचार्यले पछिल्लो तनावले औषधि र कच्चा पदार्थ आयातमा देखिएको समस्याको अध्ययन भइरहेको बताए । औषधिको मूल्य समायोजनको विषय छलफलको क्रममा रहेको जानकारी उनले दिए ।