महिलाको हातमा पञ्चेबाजा: संस्कृति संरक्षणसँगै आत्मनिर्भरताको बाटो

विराटनगर । कुनै समय आधुनिक ब्याण्ड बाजाको बढ्दो प्रभावका कारण लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको मौलिक पञ्चेबाजा अहिले मोरङका महिलाहरूको सक्रियतामा पुनर्जीवित बनेको छ। विराटनगर र सुन्दरहरैँचाका महिलाहरूले परम्परागत नौमती बाजाको संरक्षण गर्दै यसलाई व्यावसायिक आम्दानीको स्रोत बनाउन सफल भएका छन्।

विगतमा निश्चित समुदाय र पुरुषले मात्र बजाउने परम्परा रहेको यो बाजा अहिले सबै जातजाति र महिलाहरूको साझा पेसा बनेको छ। विवाह, व्रतबन्ध र अन्य शुभ कार्यमा पञ्चेबाजाको माग बढेपछि महिलाहरूले समूह नै बनाएर यसलाई व्यवसायका रूपमा अघि बढाएका हुन्। उनीहरूले बाजाको धुनमा भजन, लोकगीत र चर्चित सिनेमाका गीतहरू बजाएर सबैलाई मनोरञ्जन दिने गरेका छन्।

अहिले विराटनगरमा ‘नारी नौमती बाजा समूह’ र ‘जागरुक महिला नौमती बाजा समूह’ लगायतका थुप्रै टोलीहरू सक्रिय छन्। यी समूहहरूमा सबै जातजातिको समावेशी सहभागिता रहेको छ। विराटनगर–३ की सरस्वती खनालका अनुसार उनको वडामा मात्र ३–४ वटा यस्ता महिला समूह सञ्चालनमा छन्। समूहमा अधिकांश महिला भए पनि आवश्यकता अनुसार बाजा बजाउन निपुण एक–दुई जना पुरुषलाई समेत टोलीमा सामेल गराउने गरिएको छ।

समाजको परम्परागत सोचलाई चिर्दै अघि बढेका यी महिलाहरूका लागि घरपरिवारको साथ नै मुख्य प्रेरणा बनेको छ। ‘घरपरिवारबाट पूर्ण साथ पाएका कारण नै हामीले बाजा बजाउन सिक्यौँ र व्यवसायका रूपमा अघि बढायौँ,’ खनालले भनिन्। बेरोजगार भएर घर बस्नुभन्दा सीप सिकेर केही गरौँ भन्ने सोचले आफूहरू अघि बढेको र लोप हुन लागेको बाजालाई जीवन्त राख्न पाउँदा खुसी लागेको उनले बताइन्।

अहिले पञ्चेबाजाको लोकप्रियता यति बढेको छ कि विवाहको सिजनमा यस्ता समूहहरू निकै व्यस्त हुने गरेका छन्। एउटा कार्यक्रमको प्रकृति हेरेर टोलीले ४० हजार रुपैयाँसम्म पारिश्रमिक लिने गरेका छन्। आधुनिक ब्याण्ड बाजालाई विस्थापित गर्दै मोरङका महिलाहरूले सुरु गरेको यो अभियानले नेपाली मौलिक संस्कृतिको जगेर्ना गर्नुका साथै महिला सशक्तीकरण र आत्मनिर्भरताको सुन्दर उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।