
काठमाडौं । नेपाली साहित्यका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ११८औँ जन्मजयन्ती आइतबार विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ । नेपाली साहित्यमा उनले पुर्याएको योगदानको स्मरण गर्दै नेपालसहित भारतका नेपाली भाषी समुदायको बसोबास रहेका विभिन्न क्षेत्रमा जन्मजयन्ती मनाउन लागिएको हो ।
विसं १९६६ कात्तिक कृष्ण औँसी अर्थात् लक्ष्मीपूजाका दिन काठमाडौंको डिल्लीबजारमा जन्मिएका देवकोटाको नेपाली साहित्यमा बहुआयामिक योगदान छ । कविता, निबन्ध, नाटक, उपन्यास र महाकाव्यलगायत विधामा कलम चलाएका उनले नेपाली साहित्यलाई नयाँ उचाइ दिएका थिए ।
देवकोटाका ‘मुनामदन’, ‘शाकुन्तल’, ‘सुलोचना’, ‘कुञ्जिनी’, ‘भिखारी’ र ‘पागल’ लगायतका सिर्जना नेपाली साहित्यका महत्वपूर्ण कृतिका रूपमा स्थापित छन् । उनको खण्डकाव्य ‘मुनामदन’ नेपाली जनजीवन, भाषा र सामाजिक भावनालाई समेटेको लोकप्रिय कृति हो । यसमा जातभन्दा मानिसको मन र मानवीय संवेदना ठूलो हुने सन्देश दिइएको छ ।
‘क्षेत्रीको छोरो यो पाउ छुन्छ, घिनले छुँदैन । मानिस ठूलो दिलले हुन्छ, जातले हुँदैन’ भन्ने ‘मुनामदन’को पङ्क्तिले नेपाली समाजमा रहेको जातीय विभेदविरुद्ध मानवीय समानताको सन्देश दिएको छ । सरल नेपाली भाषामा लेखिएको यस कृतिले साहित्यलाई आम पाठकसम्म पुर्याउन पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।
देवकोटा नेपाली साहित्यमा स्वच्छन्दतावादी धाराका प्रमुख प्रवर्तक मानिन्छन् । उनका सिर्जनामा प्रकृति, प्रेम, मानवता, करुणा, सामाजिक यथार्थ र जीवनका विविध अनुभूति अभिव्यक्त भएका छन् । छोटो समयमै ठूलो साहित्यिक योगदान दिएका उनको लेखनमा पूर्वीय दर्शन र पश्चिमी साहित्यको प्रभावसमेत देखिन्छ ।
साहित्य सिर्जनासँगै देवकोटा सार्वजनिक जीवनमा पनि सक्रिय थिए । विसं २०१५ मा गठित पहिलो जननिर्वाचित सरकारमा उनी शिक्षामन्त्री बनेका थिए । त्यस क्रममा नेपालको शैक्षिक विकास र उच्च शिक्षाको संस्थागत विस्तारमा उनले भूमिका निर्वाह गरेका थिए । राणा शासनका बेला सर्वसाधारणले पनि पुस्तकालयमा पहुँच पाउनुपर्ने मागसहित भएको पुस्तकालय आन्दोलनमा सहभागी हुँदा उनले कठिनाइसमेत भोग्नुपरेको थियो ।
विसं २०१६ मा निधन भएका देवकोटाका सिर्जना आज पनि नेपाली साहित्यका पाठक र अध्येताका लागि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन् । उनको जन्मजयन्तीलाई साहित्यिक योगदानको स्मरण गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ । यस दिन साहित्यिक संस्था, विद्यालय तथा विभिन्न संघसंस्थाले उनका कृतिमाथि चर्चा, कविता वाचन र साहित्यिक कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएका छन् ।

























