रंगभेदविरुद्ध लडेकी नवी पिल्लेलाई नोबेल शान्ति पुरस्कार

एजेन्सी । दक्षिण अफ्रिकामा रंगभेदको कठिन समयदेखि मानवअधिकार र न्यायका पक्षमा निरन्तर संघर्ष गर्दै आएकी नवनेथम ‘नवी’ पिल्लेलाई यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र शान्ति स्थापनामा पुर्‍याएको योगदानको कदर गर्दै नोबेल समितिले उनलाई प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रदान गरेको जनाएको छ । दक्षिण अफ्रिकाको डरबनमा भारतीय तमिल मूलको परिवारमा जन्मिएकी पिल्लेको जीवन आफैँमा विभेदविरुद्धको संघर्षको कथा हो । रंगभेदले समाजलाई गहिरो रूपमा विभाजित गरेको समयमा उनले भेदभाव र असमानता भोगिन् । तर, त्यही परिस्थितिले उनलाई कानुनी क्षेत्रमा प्रवेश गरेर अन्यायविरुद्ध लड्ने बाटोमा अघि बढायो ।

सन् १९६७ मा पिल्ले दक्षिण अफ्रिकाको नाटाल प्रान्तमा आफ्नै कानुनी अभ्यास सुरु गर्ने पहिलो महिला बनिन् । उनी आफ्नै कानुनी अभ्यास स्थापना गर्ने पहिलो गैरश्वेत महिला र उच्च अदालतको न्यायाधीश नियुक्त हुने पहिलो गैरश्वेत महिलासमेत हुन् । बस चालककी छोरीका रूपमा सामान्य परिवारमा जन्मिएर न्यायिक क्षेत्रको उच्च तहसम्म पुगेकी उनको यात्रा दक्षिण अफ्रिकाको सामाजिक तथा कानुनी इतिहासमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

वकालतका क्रममा पिल्लेले रंगभेदविरोधी अभियन्ताहरूको पक्षमा कानुनी प्रतिरक्षा गरिन् । संस्थागत विभेद, जातीय असमानता र सामाजिक बहिष्करणविरुद्ध आवाज उठाउँदै उनले मानवअधिकारको संरक्षणलाई आफ्नो प्रमुख कार्यक्षेत्र बनाइन् । उनको भूमिका दक्षिण अफ्रिकामा मात्र सीमित रहेन । अन्तर्राष्ट्रिय न्याय प्रणालीमा समेत विस्तार भयो ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाबाट निर्वाचित भएपछि उनले रुवान्डाका लागि गठित अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी न्यायाधिकरणमा न्यायाधीशका रूपमा आठ वर्ष काम गरिन् । त्यस अवधिमा चार वर्ष उनले न्यायाधिकरणको अध्यक्षको जिम्मेवारीसमेत सम्हालिन् । गम्भीर अन्तर्राष्ट्रिय अपराधको न्यायिक निरूपणमा उनको अनुभवले उनलाई विश्व न्यायिक वृत्तमा स्थापित गरायो ।

८५ वर्षीया पिल्लेले प्यालेस्टिनी अधीनस्थ भूभागसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघीय स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान आयोगको अध्यक्षतासमेत गरेकी थिइन् । उनी हाल म्यानमारमाथि नरसंहारको आरोपसम्बन्धी मुद्दा हेरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयमा न्यायाधीशका रूपमा कार्यरत छिन् ।

सामाजिक विभेदको सामना गर्दै कानुनी संघर्ष सुरु गरेकी पिल्लेको यात्रा मानवअधिकारको संरक्षण, अन्तर्राष्ट्रिय न्याय र जवाफदेहितासँग जोडिएको छ । यसै योगदानका लागि उनलाई नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको जनाइएको छ ।