
काठमाडौं । आज नोभेम्बर १७ अर्थात् अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी दिवस । विश्वभरका विद्यार्थीको एकता, अधिकार, शैक्षिक स्वतन्त्रता र शिक्षामा समान पहुँचको महत्त्व उजागर गर्ने उद्देश्यले हरेक वर्ष यो दिवस मनाइन्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी दिवसको इतिहास सन् १९३९ को चेकोस्लोभाकियासँग जोडिएको छ । त्यसबेला नाजी जर्मनीले चेकोस्लोभाकियामाथि कब्जा जमाएको थियो । जर्मन शासनको विरोधमा प्रागस्थित विश्वविद्यालयका विद्यार्थीले प्रदर्शन गरेका थिए । प्रदर्शनका क्रममा घाइते भएका विद्यार्थी जान ओप्लेटलको मृत्यु भएपछि उनको अन्त्येष्टिमा सहभागी विद्यार्थीले पनि विरोध प्रदर्शनलाई निरन्तरता दिएका थिए ।
विद्यार्थीको आन्दोलन दबाउन नाजी सेनाले प्रागका विश्वविद्यालयमा छापा मार्यो । नौ जना विद्यार्थी नेता तथा प्राध्यापकलाई बिना सुनुवाइ मृत्युदण्ड दिइयो भने एक हजार दुई सयभन्दा बढी विद्यार्थीलाई पक्राउ गरी यातना शिविरमा पठाइयो । चेकोस्लोभाकियाका विश्वविद्यालय तथा उच्च शैक्षिक संस्था बन्द गरिए । विद्यार्थीमाथि भएको यही दमनको सम्झनामा सन् १९४१ मा नोभेम्बर १७ लाई अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी दिवसका रूपमा मनाउने घोषणा गरिएको थियो ।
समयसँगै यो दिवसको अर्थ ऐतिहासिक घटनाको स्मरणमा मात्र सीमित रहेन । विद्यार्थीको हकहित, समान शैक्षिक अवसर, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, विविधता र सामाजिक न्यायका पक्षमा आवाज उठाउने अवसरका रूपमा पनि यसको महत्त्व बढेको छ । विद्यार्थी केवल शैक्षिक संस्थाका विद्यार्थी मात्र नभई समाज परिवर्तनका संवाहकसमेत हुन् भन्ने सन्देश यस दिवसले दिन्छ ।
विश्वका विभिन्न देशमा विश्वविद्यालय, विद्यार्थी संगठन र शैक्षिक संस्थाले यो दिवस फरक–फरक कार्यक्रम गरेर मनाउने गरेका छन् । कतै विद्यार्थी अधिकार र शिक्षामा पहुँचबारे छलफल तथा बहस आयोजना गरिन्छ भने कतै सांस्कृतिक कार्यक्रम, खेलकुद प्रतियोगिता, स्वयंसेवी गतिविधि र विद्यार्थी भेला गरिन्छन् । विभिन्न देशका विद्यार्थीबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान र सहकार्य बढाउने कार्यक्रम पनि आयोजना हुने गरेका छन् ।
युरोपका विद्यार्थी संगठनले नोभेम्बर १७ लाई विद्यार्थी आन्दोलन र अधिकारका लागि संघर्ष गर्नेहरूको योगदान सम्झने दिनका रूपमा लिँदै आएका छन् । ग्रिसमा सन् १९७३ मा सैनिक शासनविरुद्ध भएको विद्यार्थी आन्दोलनको स्मरण पनि यही मितिमा गरिन्छ । चेकोस्लोभाकियामा सन् १९८९ को विद्यार्थी प्रदर्शनले त्यहाँको राजनीतिक परिवर्तन अर्थात् ‘भेल्भेट क्रान्ति’ सुरु हुनसमेत महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो ।
आज पनि विश्वका धेरै विद्यार्थीले महँगो शिक्षा, छात्रवृत्तिको अभाव, बेरोजगारी, मानसिक स्वास्थ्य, विभेद र गुणस्तरीय शिक्षामा असमान पहुँचजस्ता चुनौती सामना गरिरहेका छन् । डिजिटल प्रविधि र शिक्षाका नयाँ अवसर विस्तार भइरहे पनि सबै विद्यार्थीले समान रूपमा ती सुविधा पाउन सकेका छैनन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी दिवसले यस्ता समस्या पहिचान गर्न र विद्यार्थीका आवाज सुन्न सरकार, विश्वविद्यालय तथा सम्बन्धित निकायलाई प्रेरित गर्छ । सुलभ र गुणस्तरीय शिक्षा, सुरक्षित शैक्षिक वातावरण, समान अवसर र विद्यार्थीको अर्थपूर्ण सहभागिताका लागि प्रतिबद्धता जनाउने अवसरका रूपमा पनि यसलाई लिइन्छ ।
विद्यार्थीका संघर्ष, योगदान र सपनालाई सम्मान गर्दै शिक्षालाई अधिकारका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने सन्देशसहित आज विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी दिवस मनाइँदै छ ।

























