राष्ट्रिय बालदिवस : बालअधिकारलाई प्राथमिकतामा राख्ने राज्यको जिम्मेवारी

Share this
711shares
मुलुकी खबर
बासु अधिकारी
clock२०८२ भदौ २९, आइतबार १५:३२

आज भदौ २९ गते राष्ट्रिय बाल दिवस हो । नेपालमा २०४६ सालको संयुक्त जनआन्दोलनपछि बनेको सरकारले २०४७ साल भदौ २९ गते बालअधिकार महासन्धिलाई अनुमोदन गरेपछि यो दिनलाई राष्ट्रिय दिवसका रूपमा औपचारिक हिसाबले मनाउन सुरु गरिएको हो । यसअघि भने तत्कालीन मुमा बडामहारानी रत्नको जन्मदिनका आधारमा भदौ ४ गते राष्ट्रिय बाल दिवस मनाइँदै आएको थियो ।

नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघद्वारा जारी बालअधिकारसम्बन्धी महासन्धि–१९८९ लाई सन् १९९० सेप्टेम्बर १४ मा औपचारिक रूपमा हस्ताक्षर गरी यसको पक्ष राष्ट्र भएको दिनलाई सम्मान गर्दै सरकारले राष्ट्रिय बाल दिवसका रूपमा मनाउँदै आएको छ । बालबालिकामाझ विभिन्न कार्यक्रम गरेर यो दिवसलाई बालअधिकार अभियान र उत्सवका रूपमा निरन्तरता दिइँदै आएको छ ।

महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयले ‘बालबालिकामा लगानी : सुनिश्चित भविष्यको थालनी’ भन्ने नारालाई विगत ३ वर्षदेखि राष्ट्रिय नाराको रूपमा तय गर्दै आएको छ । यसवर्ष पनि यही नारालाई निरन्तरता दिएको छ ।

बालबालिका भविष्यका मात्र निर्माता होइनन्, वर्तमानका पनि साझेदार हुन् । त्यसैले उनीहरूलाई आजैदेखि प्राथमिकतामा राखेर सुनौलो भविष्यसँगै राष्ट्रको उन्नतिका लागि आवश्यक लगानी सुनिश्चित गर्नुपर्ने सन्देश यो नाराले दिन्छ ।

यससँगै विगत केही वर्षदेखि बालअधिकार क्षेत्रको अग्रणी अभियानका रूपमा ‘बालबालिका राष्ट्रिय गौरव हुन्’ भन्ने अभियान सञ्चालनमा आएको छ । यस अभियानको परिकल्पनाकार नेपालका बालअधिकार आन्दोलनका प्रणेता तथा सिविन–नेपालका संस्थापक अध्यक्ष गौरी प्रधान हुनुहुन्छ ।

यसको शुभारम्भ तत्कालीन राष्ट्रपतिमार्फत भएको हो । हाल यो अभियान देशव्यापी रूपमा फैलिएको छ । बालअधिकार क्षेत्रमा कार्यरत सम्पूर्ण संघ–संस्था, क्षेत्रीय सञ्जाल तथा बालबालिका र किशोरकिशोरीसँग आबद्ध सञ्जालहरूले यसलाई मूल अभियानका रूपमा अघि बढाइरहेका छन् । उनीहरूले सरकारलाई पनि यस अभियानमा साथ दिँदै बालबालिकामाथि लगानीको सुनिश्चितताका लागि निरन्तर दबाब दिइरहेका छन् ।

तर, वास्तविकता हेर्दा निराशाजनक अवस्था छ । स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारहरूले भौतिक पूर्वाधारसँग जोडिएका आयोजना वा योजनालाई मात्र ‘राष्ट्रिय गौरव’ आयोजनाका रूपमा छनोट गरी पर्याप्त स्रोत बिनियोजन गरेका छन् । ती योजनामा धमाधम निर्माण भइरहेको छ ।

तर, मुलुकको झन्डै ३४ प्रतिशत जनसंख्या ओगटेका बालबालिकामाथि गरिएको लगानी भने संकुचित हुँदै गएको छ । मानव विकाससँग जोडिएका क्षेत्रमा बजेट बिनियोजन अत्यन्तै न्यून छ । यही सन्दर्भमा यो अभियानले राज्यलाई नीति, कानुन र बजेट निर्माण गर्दा बालअधिकारको सम्मान, संरक्षण र प्रवर्धनलाई प्राथमिकतामा राखी आवश्यक वित्तीय, प्राविधिक तथा मानव संसाधन सुनिश्चित गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ ।

बालबालिकामाथिको लगानी पनि राष्ट्रिय गौरवकै लगानी हो र यसलाई उच्च प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने माग गरिएको छ । सरकारले बालदिवसको नारा तय गर्दा सचेत ढंगले बालबालिकामाथि लगानीमा जोड दिएको छ । तर, व्यवहारिक हिसाबले त्यो नारामा मात्र सीमित देखिन्छ ।

तिनै तहका सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८२–८३ का लागि बिनियोजन गरेको बजेटलाई हेर्दा अवस्था उत्साहजनक छैन । कतिपय स्थानीय तहको बजेट पुस्तिका (रातो किताब) अझै सार्वजनिक नभएकाले विस्तृत तथ्यांक आउन केही समय लाग्ने भए पनि समग्र नेतृत्वको सोचमा बालबालिकामाथिको लगानीप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण प्रस्टै देखिँदैन ।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, आजका बालबालिका भोलिका राष्ट्रका आधारस्तम्भ मात्र होइनन्, आजका साझेदार पनि हुन् । उनीहरूको समग्र विकासका लागि राज्य जिम्मेवार बन्नैपर्छ । त्यसअनुसारको कानुन, नीति र आर्थिक स्रोत सुनिश्चित हुन जरुरी छ ।

बालअधिकारको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, यसको सम्मान, संरक्षण र प्रवर्धन राज्यको नैतिक तथा संवैधानिक दायित्व हो । तर, यस सवालमा राज्यले अझै गम्भीर रूपमा काम गर्न सकेको छैन ।

आगामी दिनमा बालअधिकारको पूर्ण उपभोग सुनिश्चित गर्न राज्य अझ जिम्मेवार बन्नुपर्छ । बालअधिकारमैत्री समाज र राष्ट्र निर्माणमा सबैको हातेमालो आवश्यक छ । त्यसका लागि लगानीको सुनिश्चितता गर्न सके मात्र राष्ट्रिय बालदिवसको नारा सार्थक हुनेछ ।

जय बालबालिका

(लेखक, बालअधिकार समिति कोशी प्रदेशको सदस्य र शिविन नेपाल कोशी प्रदेश कार्यालय विराटनगरका प्रमुख हुन् ।)

 

तपाइको प्रतिक्रिया
शीर्ष नेताको सम्बोधन, रित्तो दर्शक दीर्घा: मोरङमा कांग्रेस इतर पक्षको अधिवेशन
बहिरा फुटबल टोली दक्षिण कोरिया जाने
मत्स्यपोखरीमा चार दिन पर्यटन, संस्कृति र साहित्यको उत्सव
राप्रपामा अध्यक्षका लागि आधा दर्जन नेताको दौडधुप, लिङ्देनलाई चुनौती
लुम्बिनीले टस जितेर बलिङ रोज्दा सुदूरपश्चिम पहिले ब्याटिङ गर्दै
विराटनगरमा कर दिवस मनाइयो, करदातामैत्री प्रणालीमा जोड
प्रहरीको नाममा भ्रामक सूचना फैलाउने दुई जना नियन्त्रणमा पक्राउ
सिन्धुलीमा ढुंगाको लोहोरो प्रहार गरी श्रीमतीको हत्या, श्रीमान् पक्राउ
सिन्धुलीमा ढुंगाको लोहोरो प्रहार गरी श्रीमतीको हत्या, श्रीमान् पक्राउ
नोबेल मेडिकल कलेज छैटौँ पटक उत्कृष्ट करदाता सम्मानबाट सम्मानित
रुसी खगोल विज्ञान ओलम्पियाडमा एभरेस्टकी स्नेहालाई कांस्य
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.