भाइटीकाः विधि, सामग्री र परम्परा

Share this
805shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ कात्तिक ६, बिहीबार ०८:३५

आज यमपञ्चकको अन्तिम दिन अर्थात् कात्तिक महिनाको द्वितीया तिथि हो। यस दिन दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दै भाइटीका लगाउँछन्। भाइटीका लगाउनुअघि अपनाइने विधि, पूजा गरिने देवता र आवश्यक सामग्रीबारे यहाँ संक्षिप्त चर्चा गरिएको छ।

भाइटीकाको पौराणिक पृष्ठभूमि

हिन्दू शास्त्रहरू अनुसार सूर्य भगवान्का पुत्र यमराज (मृत्युका देवता) र पुत्री यमुना (नदी) हुन्। यमराज यमलोकमा र यमुना पृथ्वीमा बस्नुहुन्छ। यमराजको पृथ्वी यात्रा: एक पटक यमराजले आफ्नी बहिनी यमुनालाई भेट्न यमलोकका सम्पूर्ण कार्य छोडेर पृथ्वीमा आउनुभयो। यमुनाले पाँच दिनसम्म आफ्ना दाजुको दिव्य स्वागत र सत्कार गर्नुभयो।

वरदानको कामना: यमपञ्चक समाप्त भएपछि जान लाग्दा यमराजले प्रसन्न भई यमुनालाई वरदान माग्न भन्नुभयो। यमुनाले प्रत्येक वर्ष पाँच दिनका लागि यमलोकका सम्पूर्ण कार्य छोडेर पृथ्वीमा आई भेट्न आउने वरदान माग्नुभयो। सोही दिनदेखि नै यमपञ्चक (तिहार) प्रारम्भ भएको हो।

बली राजाको प्रसङ्ग: अर्को प्रसङ्गअनुसार, बलि राजाले आफ्ना दस दिक्पालहरू र सेवकहरूलाई पृथ्वीको हालखबर बुझ्न यस समयमा पठाउँछन्, जुन कुरा देउसी-भैलोमा पनि भनिन्छ।

पूजा विधि र आवश्यक सामग्री

भाइटीकाको बिहान ब्रह्म मुहूर्तमा उठेर स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गर्नुपर्छ र उत्तम साइतमा पूजा विधि प्रारम्भ गर्नुपर्छ।

१. प्रारम्भिक पूजा र स्थापना

दियो, कलश, गणेश स्थापना: सर्वप्रथम दियो, कलश र गणेशको स्थापना गर्ने।

दियो पूजा: ‘ॐ दीप नारायणा नमः’ भनेर दियोको पूजा गर्ने।

कलश पूजा: ‘ॐ वरुण कलशाय नमः’ भनेर कलशको पूजा गर्ने।

गणेश पूजा: ‘ॐ गं गणपतये नमः’ भनेर गणेश भगवान्को पूजा अर्चना गर्ने।

इष्टदेवताको स्मरण: कलशको मुखमा सम्पूर्ण इष्ट देवता, कुल देवता र देवी देवताहरूको स्मरण गर्दै चन्दन, फूल र अक्षता चढाएर पूजा गर्नुपर्छ।

अष्टचिरञ्जीवीको पूजा: सम्भव भएसम्म छुट्टै थाली वा कलशमा, अन्यथा दियो, कलश, गणेशकै कलशमा मार्कण्डेय आदि अष्टचिरञ्जीवीहरूको स्मरण गर्दै दाजुभाइको सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गरी पूजा अर्चना गर्नुपर्छ।

२. टीकाको मुख्य विधि

बिमिरा र ओखर पूजा: धूप, बत्ती, नैवेद्य अर्पण गरेपछि सर्वप्रथम बिमिरो र ओखरको पूजा गर्ने।

तेलको धारा: दाजुभाइलाई बीचमा राखेर दिदीबहिनीले तेलको धारा नटुटाईकन सात पटक परिक्रमा गरी लगाउनुपर्छ। यसले कर्म समाप्ति नहुन्जेलसम्म दाजुभाइको दीर्घायु होस् भन्ने कामना गर्दछ।

दिशा: टीका लगाउँदा दिदीबहिनी पश्चिमतिर फर्केर बस्नुपर्दछ।

ढाका टोपी र सगुन: टीका लगाउनुअघि दिदीबहिनीले ल्याएको ढाका टोपी लगाइदिने र दही तथा सगुन खुवाउने।

टीका र माला: त्यसपश्चात् सप्तरङ्गी टीका (पञ्चरङ्गी पनि) र मखमली/सयपत्री फूलको माला लगाइदिनु पर्दछ।

३. उपहार आदानप्रदान

दिदीबहिनीबाट: दाजुभाइका निमित्त ल्याइएका मिठा परिकार, फलफूल र मिठाईका परिकार अर्पण गर्नुपर्दछ।

दाजुभाइबाट: दिदीबहिनीका निम्ति द्रव्य, दक्षिणा, र भेट उपहारका सामान प्रदान गर्नुपर्दछ र दिदीबहिनीका पाउमा ढोगी आशीर्वाद लिनुपर्दछ।

भाइटीकामा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

तामसिक भोजन बर्जित: यस दिन तामसिक भोजन (मासु, मदिरा आदि) खानु हुँदैन, सात्त्विक भोजन मात्र गर्नुपर्दछ।

शुद्ध मुख: टीका लगाउनुअघि दिदीबहिनी र दाजुभाइ दुवै जना शुद्ध (नखाई) मुखमा बस्नुपर्दछ।

मधुर वचन: दाजुभाइ र दिदीबहिनीले एक-अर्काको चित्त दुख्ने बचनहरू बोल्नु हुँदैन।

उपहार फिर्ता नगर्ने: उपहार साटासाट गरिएका वस्तुहरू दिइसकेपछि फिर्ता गर्ने वा फिर्ता लिने कर्म गर्नु हुँदैन।

भाइटीका सौहार्दपूर्ण वातावरणमा मनाइने पवित्र कर्म भएकाले यसले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउँछ।

तपाइको प्रतिक्रिया
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.