निर्वाचन : गणतन्त्रले दिएको अवसर र जिम्मेवारी

नेपालमा निर्वाचन प्रक्रिया केवल एउटा औपचारिकता मात्र होइन, यो त जनताको मतबाट सरकार गठन हुने एउटा यस्तो विधि हो जसले देशको समग्र नीति, मार्गनिर्देशन र दीर्घकालीन विकासको खाका तय गर्दछ । हाम्रो राजनीतिक इतिहासलाई फर्केर हेर्दा निर्वाचनको अभ्यास सधैं जनमतको सम्मानमा आधारित थिएन ।

विशेषगरी राजतन्त्रको कालखण्डमा जनताको आवाजलाई दबाइन्थ्यो । राजाले आफ्नो इच्छाअनुसार निर्वाचनको परिणाममा फेरबदल गर्ने र बारम्बार सरकार फेरिदिने प्रवृत्तिका कारण नागरिकको स्वतन्त्रता निकै सीमित थियो । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र राजनीतिक सहभागितामा बन्देज लगाइने त्यो समयमा विरोध गर्नेहरूले कठोर सजाय भोग्नुपथ्र्यो । यसले गर्दा लोकतन्त्र र राजनीतिक स्थायित्व दुवै कमजोर बनेका थिए ।

गणतन्त्रको आगमनले नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ आशा र अवसरको सञ्चार गरायो । गणतन्त्रले नै जनताको मत सर्वोच्च हुन्छ र सरकार जनताप्रति जवाफदेही हुनुपर्छ भन्ने मान्यतालाई स्थापित गर्‍यो । गणतन्त्रको प्रारम्भिक चरणमा वैचारिक मतभेदका कारण केही चुनौतीहरू देखिए पनि यसले जनताको प्रत्यक्ष प्रतिनिधित्व, बहुमतको सरकार र राष्ट्रिय एजेन्डामाथिको निगरानी जस्ता महत्त्वपूर्ण उपलब्धिहरू ल्याएको छ ।

निर्वाचनको महत्त्व आन्तरिक राजनीतिमा मात्र सीमित छैन । अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पनि पारदर्शी, निष्पक्ष र स्वतन्त्र निर्वाचन आयोगमार्फत हुने चुनावी प्रक्रियालाई लोकतन्त्रको मेरुदण्ड मानिन्छ । नेपालले पनि मतदाता शिक्षा र बहुदलीय प्रणालीलाई आत्मसात गर्दै आफ्नो निर्वाचन प्रक्रियालाई सुदृढ बनाउँदै लगेको छ ।

निर्वाचन र विकासबीच निकै घनिष्ठ सम्बन्ध हुन्छ । एउटा स्थिर सरकारले मात्र दीर्घकालीन विकासका नीतिहरू लागू गर्न सक्छ, जसले विदेशी लगानी र ठूला विकास आयोजनाहरूका लागि वातावरण तयार गर्दछ । समावेशी नीति र सबै वर्गको सहभागिताले राष्ट्रिय एकतालाई मजबुत बनाउनुका साथै समान अवसरको सुनिश्चितता गर्दछ ।

गणतन्त्रले नागरिकलाई सुरक्षा, स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक न्यायमा पहुँच पुर्‍याउने अवसर प्रदान गरेको छ । पारदर्शिता र जवाफदेहिता केवल गणतन्त्रमा मात्र सम्भव हुने कुरा हुन् ।

विगतमा राजतन्त्रको समयमा भएका मानव अधिकारको हनन, राजनीतिक उत्पीडन र शक्तिको अत्यधिक केन्द्रीकरणले नेपाली समाजलाई लामो समयसम्म पछाडि धकेल्यो । राजतन्त्रले केवल मुठ्ठीभर व्यक्तिको सत्ता र स्वार्थको रक्षा गर्थ्यो भने आजको गणतन्त्रले प्रत्येक नागरिकलाई निर्णय प्रक्रियामा सहभागी गराएको छ ।

यद्यपि, चुनौतीहरू अझै बाँकी छन् । सरकारले अबका दिनमा दीर्घकालीन नीति र राष्ट्रिय एजेन्डामा केन्द्रित हुनुपर्ने देखिन्छ । नागरिकले पनि आफ्नो मतको मूल्य बुझेर सचेत भई मतदान गर्न आवश्यक छ ।

गणतन्त्र केवल एउटा राजनीतिक प्रणाली मात्र नभई यो सुरक्षित, समृद्ध र स्वतन्त्र राष्ट्र निर्माण गर्ने बलियो आधार पनि हो । राजतन्त्र र गणतन्त्रबीचको मुख्य फरक नै सत्ताको स्रोतमा छ । राजतन्त्रमा सत्ता एक व्यक्तिमा केन्द्रित हुन्छ भने गणतन्त्रमा सत्ताको वास्तविक स्रोत नै जनता र उनीहरूको अभिमत हो ।

निर्वाचन केवल मतदान गर्ने कार्य मात्र नभई राष्ट्र निर्माणको एउटा महान् यात्रा हो । आगामी २०८२ सालको निर्वाचनले नेपालको विकास र लोकतान्त्रिक मार्गलाई अझ मजबुत बनाउने अवसर दिएको छ । त्यसैले भ्रम र अहंकारबाट टाढा रही चेतनापूर्वक मतदान गर्नु हामी सबैको जिम्मेवारी हो ।

अन्ततः गणतन्त्रले दिएको अवसर र स्वतन्त्रताको उपभोग गर्दै राज्य र राष्ट्रको भविष्य सुरक्षित गर्नु हामी प्रत्येक नागरिकको कर्तव्य हो । हाम्रो आजको सही निर्णयले नै भोलिको नेपाललाई स्थिर, समावेशी र समृद्ध बनाउनेछ ।

–खोटाङ