फकल्यान्डको तेल उत्खनन रोक्न अर्जेन्टिनाको तयारी, ट्रम्पको अभिव्यक्तिले बढायो तनाव

काठमाडौं । फकल्यान्ड टापुलाई लिएर अर्जेन्टिना र बेलायतबीच दशकौँदेखि जारी सार्वभौमसत्ताको विवाद फेरि चर्किएको छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फकल्यान्डसम्बन्धी अमेरिकाको लामो समयदेखिको नीतिमा पुनर्विचार हुन सक्ने संकेत दिएपछि अर्जेन्टिनाले टापु आसपास भइरहेको तेल उत्खनन रोक्न कडा कदम चाल्ने घोषणा गरेको छ । अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति हाभियर मिलेईले फकल्यान्ड टापु ऐतिहासिक र कानुनी रूपमा अर्जेन्टिनाकै भू–भाग भएको दाबी गर्दै टापु नजिक तेल उत्खननमा संलग्न कम्पनीमाथि प्रतिबन्ध लगाउने योजना सार्वजनिक गरेका छन् ।

Advertisement

उनका अनुसार अर्जेन्टिनाको दाबीलाई समर्थन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा पछिल्लो समय परिवर्तनका संकेत देखिएका छन् । फकल्यान्ड टापु सन् १८३३ देखि बेलायतको नियन्त्रणमा छ । टापुको सार्वभौमसत्तालाई लिएर अर्जेन्टिना र बेलायतबीच सन् १९८२ मा युद्धसमेत भएको थियो । उक्त युद्धमा ६४५ अर्जेन्टिनी र २५५ बेलायती सैनिकको मृत्यु भएको थियो ।

मिलेईले फकल्यान्डको तटबाहिर सञ्चालन भइरहेको तेल परियोजनालाई अर्जेन्टिनाका लागि ‘ठोस र तत्काल खतरा’ भनेका छन् । परियोजनामा इजरायली कम्पनी नवितास पेट्रोलियम र बेलायती कम्पनी रकहपर एक्सप्लोरेसन संलग्न छन् । अर्जेन्टिनाको अनुमति नलिई तेल उत्खननको तयारी अघि बढाइएको भन्दै मिलेईले हाइड्रोकार्बन उत्खननमा संलग्न कम्पनीलाई सेवा दिने व्यवसायमाथिसमेत प्रतिबन्ध लगाउने कानुन संशोधनको तयारी गरेका छन् ।

उनले तत्काल कदम नचाले केही महिनामै समुद्रमुनिको तेल भण्डार निकाल्ने भौतिक क्षमता कम्पनीहरूसँग हुने चेतावनी दिएका छन् । तर, सम्बन्धित कम्पनीहरूले फकल्यान्ड सरकारबाट वैध अनुमति प्राप्त भएको र बेलायतको निरन्तर समर्थन रहेकाले राजनीतिक घटनाक्रमले आफ्नो गतिविधिमा असर नपर्ने बताएका छन् ।

अर्जेन्टिनाको कदमप्रति बेलायतले कडा प्रतिक्रिया जनाएको छ । बेलायती विदेशमन्त्री एड मिलिब्यान्डले फकल्यान्डप्रतिको बेलायतको प्रतिबद्धता अडिग रहेको बताएका छन् । उनले फकल्यान्डका बासिन्दाको आत्मनिर्णयको अधिकार अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा आधारित रहेको दाबी गर्दै टापुहरू बेलायती नै रहेको र त्यस्तै रहने बताएका छन् ।

फकल्यान्ड बेलायतका १४ ओभरसिज टेरिटोरी (क्षेत्र)मध्ये एक हो । टापुले आफ्नै कर प्रणाली सञ्चालन गरे पनि रक्षा र विदेश नीतिका विषयमा बेलायतमा निर्भर छ ।

यसैबीच, ट्रम्पले बेलायती सञ्चारमाध्यम जीबी न्यूजसँगको अन्तर्वार्तामा भविष्यमा फकल्यान्डलाई लिएर बेलायत र अर्जेन्टिनाबीच युद्ध भए अमेरिका बेलायतको पक्षमा सैन्य रूपमा उत्रिने हो कि होइन भन्ने प्रश्नमा स्पष्ट जवाफ दिएका छैनन् । उनले सन् १९८२ को युद्धमा बेलायतले गरेको सैन्य कारबाहीको प्रशंसा गरे पनि फकल्यान्ड निकै टाढा रहेको भन्दै भविष्यमा अमेरिकी सहयोगका बारेमा प्रतिबद्धता जनाएनन् ।

ट्रम्पको अभिव्यक्तिलाई मिलेईले भने अर्जेन्टिनाप्रतिको अमेरिकी नीतिमा सम्भावित परिवर्तनको संकेतका रूपमा स्वागत गरेका छन् । फकल्यान्डका बासिन्दाले सन् २०१३ को जनमतसंग्रहमा ९९ प्रतिशतभन्दा बढी मतसहित बेलायती शासनमै रहने पक्षमा मतदान गरेका थिए । तर, मिलेईले त्यस्तो जनमतसंग्रहलाई सार्वभौमसत्ताको आधार मान्न नसकिने दाबी गर्दै आएका छन् ।

यसरी तेल उत्खनन, अर्जेन्टिनाको नयाँ प्रतिबन्ध योजना र ट्रम्पको अस्पष्ट अभिव्यक्तिले दक्षिण एट्लान्टिकमा रहेको फकल्यान्ड विवादलाई फेरि अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ ।