रैथाने बाली जोगाउने अभियान, कृषिकर्मीद्वारा नयाँ पहलको प्रतिबद्धता

Share this
675shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ चैत १३, शुक्रबार ०७:०७

विराटनगर । कोशीलगायतका विभिन्न प्रदेशमा सामुदायिक बीउ बैंकमार्फत रैथाने बाली जोगाउने अभियानलाई तीव्र पारिएको छ । रैथाने बाली जोगाउनका लागि नयाँ हिसाबले पहल गर्ने प्रतिबद्धता कृषिकर्मीहरुले गरेका छन् ।

सुनसरीको दुहबीमा सम्पन्न तीन दिने महत्वपूर्ण तालिमले कृषि जैविक विविधता संरक्षण र सामुदायिक बीउ बैंक सुदृढीकरणको विषयलाई स्थानीय तहको प्राथमिकतामा दृढ रूपमा स्थापित गर्ने संकेत दिएको छ । उक्त तालिमले कृषि सम्बन्धी ज्ञान आदानप्रदानसँगै व्यवहारिक सीप, नीतिगत सुधार र समन्वयलाई नयाँ उचाइ दिएको सहभागीहरूको निष्कर्ष छ ।

तालिममा कोशी, मधेश र बाग्मती प्रदेशका १७ स्थानीय तहका कृषि शाखा प्रमुख, प्राविधिक तथा कृषिकर्मीहरू सहभागी थिए । चैत्र १० देखि १२ गते (मंगलबार–बिहीबार)सम्म सञ्चालन भएको तालिम बाली विकास तथा कृषि जैविक विविधता संरक्षण केन्द्रले सामुदायिक बीउ बैंक संघ नेपालसँगको समन्वयमा आयोजना गरेको हो ।

संघीय सशर्त अनुदान प्राप्त गर्ने पालिकाहरूका कृषिकर्मीहरूलाई लक्षित गर्दै आयोजना गरिएको तालिमको मूल उद्देश्य कृषि जैविक विविधताको संरक्षण, सामुदायिक बीउ बैंकको स्थापना र सुदृढीकरण तथा रैथाने बाली प्रवर्धनका कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउनु थियो । तालिमको पहिलो दिनदेखि नै विषयवस्तु गहिराइमा प्रवेश गराइएको थियो ।

केन्द्रका माटो विज्ञ मदन मसारिनीले कृषि जैविक विविधता संरक्षणको सैद्धान्तिक र व्यवहारिक पक्षसँगै सामुदायिक बीउ बैंक सुदृढीकरण एवं रैथाने बाली प्रवर्धनका लागि केन्द्रले सञ्चालन गर्ने वार्षिक कार्यक्रमहरूको विस्तृत जानकारी प्रस्तुत गरे । उनले स्थानीय तहमा जैविक विविधताको संरक्षण वातावरणीय सरोकार मात्र नभएर खाद्य सुरक्षा, पोषण र कृषकको आत्मनिर्भरतासँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय भएको स्पष्ट पारे ।

सामुदायिक बीउ बैंक संघ नेपालका कार्यक्रम सल्लाहकार तथा सामुदायिक बीउ बैंक विज्ञ पीताम्बर श्रेष्ठले नेपालको सन्दर्भमा कृषि जैविक विविधताको महत्व, यसको घट्दो अवस्था र संरक्षणको आवश्यकताका बारेमा विश्लेषणात्मक प्रस्तुति दिए । तालिमका सहजकर्ता उनले सामुदायिक बीउ बैंकलाई बीउ भण्डारण गर्ने संरचना मात्रै नभएर स्थानीय ज्ञान, परम्परा र कृषकको अधिकार जोगाउने सशक्त माध्यमका रूपमा चित्रित गरे ।

श्रेष्ठले बीउ बैंकमार्फत स्थानीय बालीको पुनर्जीवन र कृषकको बीउमा पहुँच सुनिश्चित गर्ने उपायहरू स्पष्ट पारेका छन् । कृषि विकास निर्देशनालयका बागवानी विकास अधिकृत टोनी बर्देवाले कोशी प्रदेशमा हाल सञ्चालनमा रहेका नीति, कार्यक्रम र प्राप्त उपलब्धिहरू प्रस्तुत गर्दै प्रदेशस्तरमा भएका प्रयासहरूको यथार्थ चित्र प्रस्तुत गरे । उनले प्रदेश सरकारले कृषि जैविक विविधता संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्दै अघि बढेको उल्लेख गर्दै स्थानीय तहसँग सहकार्यको आवश्यकता औंल्याए ।

दोस्रो दिन तालिमलाई अझ व्यवहारिक र प्राविधिक बनाइएको थियो । गौरादह कृषि क्याम्पसका प्रमुख सुवोध खनालले कृषि शिक्षामा जैविक विविधताको समावेश र स्थानीय तहसँगको सहकार्यको सम्भावनाबारे प्रशिक्षण दिएका थिए । उनले शैक्षिक संस्था र स्थानीय सरकारबीच सहकार्य बढाएर अनुसन्धान, प्रविधि हस्तान्तरण र कृषक सशक्तीकरण गर्न सकिने बताए ।

मुख्य सहजकर्ता श्रेष्ठले सामुदायिक बीउ बैंक स्थापना गर्दा अपनाउनुपर्ने चरणहरूका बारेमा जानकारी दिए । उनका अनुसार समुदाय परिचालनदेखि अभिलेखीकरण, बीउ संकलन, भण्डारण र व्यवस्थापनसम्मको चरणका बारेमा प्रशिक्षण दिएका छन् । सहभागिहरूलाई कृषि जैविक विविधताको अभिलेखीकरण गर्ने विधि र प्रक्रिया सम्बन्धी अभ्याससमेत गराइएको थियो । जसले उनीहरूलाई आफ्नो पालिकामा काम सुरु गर्न सक्षम बनाएको छ ।

माटो विज्ञ मसारिनीले कृषि जैविक विविधता तथा सामुदायिक बीउ बैंकसँग सम्बन्धित संघीय र प्रादेशिक ऐन, नीति, नियमावली तथा कार्यविधिहरूको विश्लेषणात्मक प्रस्तुति दिए । उनले कानुनी संरचना बुझेर मात्र कार्यक्रम दिगो र प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सकिनेमा जोड दिएका छन् ।

तालिमको तेस्रो दिन भने सहभागीहरूलाई झापाको शिवसताक्षी नगरपालिका–७ चन्द्रडाँगीस्थित शिवगञ्ज सामुदायिक बीउ बैंकको अवलोकन भ्रमण गराइएको थियो । त्यहाँ पुगेपछि उनीहरूले सिद्धान्तभन्दा व्यवहार कति शक्तिशाली हुन्छ भन्ने प्रत्यक्ष अनुभव गरे । बीउ बैंकका सदस्यहरूले स्थानीय बाली विविधता संरक्षण र प्रवर्धनका लागि सञ्चालन गरिरहेका गतिविधिहरू प्रस्तुत गर्दा सहभागीहरूमा गहिरो प्रभाव परेको थियो ।

शिवगञ्ज सामुदायिक बीउ बैंकमा धानका १०७ स्थानीय जातसहित १३८ प्रकारका स्थानीय बीउ संरक्षण गरिएको जानकारी दिइयो । यति ठूलो संख्यामा स्थानीय बीउको संरक्षणले समुदाय स्तरमा गरिएको प्रयासको प्रभावकारिता प्रमाणित गरेको सहभागीहरूको भनाइ थियो । विशेष गरी ‘कालोनुनिया’ धानको अनुसन्धान, पञ्जिकरण र प्रवर्धनको कथा सहभागीहरूका लागि प्रेरणादायी बनेको थियो ।

लिबर्डको सहयोगमा गरिएको अनुसन्धानपछि विक्रम संवत २०७६ सालमा राष्ट्रिय बीउ विजन बोर्डमा पञ्जिकृत गरिएको यो धान अहिले बीउ उत्पादन तथा प्रवर्धनमा उत्कृष्ट मानिन्छ । कालोनुनिया धानको बीउ उत्पादन र प्रवर्धनमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएबापत कृषि विभागले राष्ट्रिय धान दिवस (असार १५)को अवसरमा शिवगञ्ज सामुदायिक बीउ बैंकलाई १५ हजार रुपैयाँ नगद र प्रमाणपत्रसहित सम्मानित गरेको थियो ।

उक्त पुरस्कारले समुदायस्तरमा गरिएको पहलले राष्ट्रिय मान्यता पाउन सक्छ भन्ने सन्देश दिएको थियो । भ्रमणकै क्रममा सहभागीहरूले चन्द्रडाँगी कृषि फार्ममा सञ्चालन भइरहेको मूल बीउ उत्पादन कार्यक्रम र स्थानीय बीउको संग्रहालय पनि अवलोकन गरे । यसले बीउ उत्पादनदेखि संरक्षणसम्मको सम्पूर्ण चक्रबारे उनीहरूलाई स्पष्ट पारेको थियो ।

तालिम समापनका क्रममा सहभागीहरूको प्रतिक्रिया अत्यन्त सकारात्मक र उत्साहजनक देखिएको छ । उनीहरूले यसअघि संघीय सरकारले सशर्त अनुदान पठाए पनि तालिम र प्राविधिक मार्गदर्शनको अभावमा कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन नसकेको स्वीकार गरे । तर, यस तालिमपछि आफूहरूले आवश्यक ज्ञान, सीप र आत्मविश्वास प्राप्त गरेको उनीहरूको भनाइ थियो ।

इलाम, धनकुटा, उदयपुर, सिन्धुपाल्चोक र रौतहटका सहभागीहरूले आफ्नो स्थानीय तहको नेतृत्वमा नयाँ सामुदायिक बीउ बैंक स्थापनाका लागि पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । कृषिकर्मीको प्रतिबद्धताले आगामी दिनमा देशभर सामुदायिक बीउ बैंकको सञ्जाल विस्तार गर्न मद्धत पुग्ने छ ।

तालिमले स्थानीय बाली विविधताप्रति सकारात्मक धारणा विकासमा सहयोग पुगेको सहभागीहरुको भनाइ छ । उनीहरूका अनुसार अब रैथाने बाली संरक्षणलाई परम्परा जोगाउने कुरा नभएर भविष्यको खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने रणनीतिक कदमका रूपमा बुझिएको छ ।

तालिमले संघीय, प्रदेश र स्थानीय तहबीच समन्वय मजबुत बनाउँदै कृषि जैविक विविधता संरक्षणको अभियानलाई नयाँ गति दिएको छ । संघीय निकाय, प्रदेश र स्थानीय तहका कृषिकर्मीबीच समन्वय स्थापना गर्न पनि तालिम सफल भएको बताइएको छ ।

तपाइको प्रतिक्रिया
मत्स्यपोखरीमा चार दिन पर्यटन, संस्कृति र साहित्यको उत्सव
राप्रपामा अध्यक्षका लागि आधा दर्जन नेताको दौडधुप, लिङ्देनलाई चुनौती
लुम्बिनीले टस जितेर बलिङ रोज्दा सुदूरपश्चिम पहिले ब्याटिङ गर्दै
विराटनगरमा कर दिवस मनाइयो, करदातामैत्री प्रणालीमा जोड
प्रहरीको नाममा भ्रामक सूचना फैलाउने दुई जना नियन्त्रणमा पक्राउ
सिन्धुलीमा ढुंगाको लोहोरो प्रहार गरी श्रीमतीको हत्या, श्रीमान् पक्राउ
सिन्धुलीमा ढुंगाको लोहोरो प्रहार गरी श्रीमतीको हत्या, श्रीमान् पक्राउ
नोबेल मेडिकल कलेज छैटौँ पटक उत्कृष्ट करदाता सम्मानबाट सम्मानित
रुसी खगोल विज्ञान ओलम्पियाडमा एभरेस्टकी स्नेहालाई कांस्य
सुनसरीलाई सीसीटीभी निगरानीमा राख्ने योजना, २५० वटा जडान गरिँदै
दानबहादुर कार्कीको रिटमा बुधबार सर्वोच्चमा सुनुवाइ हुँदै
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.