होर्मुज खोल्न इरानको सात सर्त, निर्णयको जिम्मा अमेरिकालाई

एजेन्सी । होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालनमा ल्याउने विषयमा इरानले अमेरिकासमक्ष स्पष्टसँग सातवटा सर्त अघि सारेको छ । इरानले आफ्ना माग पूरा भए सात दिनभित्र जलडमरूमध्यबाट नियमित सामुद्रिक आवतजावत सुरु गर्न सकिने जनाएको छ ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीले इरानले कूटनीतिक वार्ताको बाटो बन्द नगरेको तर आफ्नो सार्वभौमिक अधिकार र राष्ट्रिय हितमा सम्झौता नगर्ने बताएका छन् । उनका अनुसार इरानले कतारमार्फत अमेरिकासमक्ष सात दिनभित्र कार्यान्वयन गर्न सकिने ठोस योजना पठाएको छ ।

Advertisement

इरानको प्रस्तावमा मध्यपूर्वमा जारी सैन्य गतिविधि अन्त्य गर्नुपर्ने मुख्य माग छ । लेबनानसहित क्षेत्रका विभिन्न स्थानमा भइरहेको सैन्य कारबाही रोक्नुपर्ने, यसअघि असफल भएको युद्धविरामसम्बन्धी सहमति कार्यान्वयन गर्नुपर्ने, रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने र इरानी तेलमाथि लगाइएका प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने इरानको माग छ । अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी अन्त्य गर्नुपर्ने विषय पनि प्रस्तावमा समेटिएको छ ।

अराघ्चीले इरानले सर्त पूरा भएपछि मात्र होर्मुज जलडमरूमध्य खोल्ने प्रक्रिया अघि बढाउने स्पष्ट पारे । उनका अनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रारम्भिक प्रतिक्रियाका बारेमा इरान जानकार भए पनि मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकाको औपचारिक धारणा भने प्राप्त भइसकेको छैन ।

ट्रम्पले शनिबार इरानसँगको युद्धविरामसम्बन्धी प्रस्ताव अस्वीकार गरेको बताएका थिए । उनले इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य तत्काल खोल्नुपर्ने परिस्थितिका कारण सम्झौता गर्न खोजेको दाबी गरेका थिए ।

इरानले भने अमेरिकासँगको वार्तालाई आफ्नो दबाबमा भएको प्रक्रिया मान्न अस्वीकार गरेको छ । अराघ्चीले दबाब, धम्की वा डर देखाएर इरानलाई आफ्नो सार्वभौम अधिकारबाट पछि हटाउन नसकिने बताएका छन् ।

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको ऊर्जा आपूर्तिका लागि प्रमुख समुद्री मार्ग हो । पछिल्लो समय अमेरिका र इरानबीच बढेको सैन्य तनावसँगै यसको सञ्चालन अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बनेको छ । जलडमरूमध्यमा व्यावसायिक पानीजहाजको आवतजावतमा देखिएको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा समेत चिन्ता बढाएको छ ।

इरानले जलडमरूमध्य हुँदै आवतजावत गर्ने पानीजहाजले सुरक्षा र सार्वभौमिकताको कारण देखाउँदै अनुमति लिनुपर्ने बताउँदै आएको छ । अनुमति नलिएका वा निर्धारित मार्गबाट विचलित भएका पानीजहाजमाथि कारबाही हुने गरेको इरानको भनाइ छ । त्यसको जवाफमा अमेरिकाले पनि इरानी तटीय क्षेत्रमा सैन्य कारबाही गर्दै आएको छ ।

जुन महिनामा अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य, होर्मुज जलडमरूमध्य खुला गर्ने र इरानको आणविक कार्यक्रमका बारेमा वार्ता अघि बढाउने उद्देश्यले समझदारी भएको थियो । तर, त्यसपछि उत्पन्न विवादका कारण उक्त समझदारी कार्यान्वयनमा जान सकेन ।

यसबीच, अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले होर्मुजसँगै बाब अल–मन्दबजस्ता रणनीतिक जलमार्ग खुला राख्नुपर्नेमा जोड दिएको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघमा साउदी अरबका विदेशमन्त्री फैसल बिन फरहानले महत्वपूर्ण जलमार्गलाई कुनै पनि देशमाथि दबाब वा धम्की दिने माध्यम बनाउन नहुने बताएका छन् । उनले यस्ता जलमार्ग विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षासँग प्रत्यक्ष जोडिएको उल्लेख गरे ।

रुसका विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले पनि रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण क्षेत्रमा स्थायित्व कायम गर्न अन्य जिम्मेवार राष्ट्रसँग सहकार्य गर्न आफ्नो देश तयार रहेको बताएका छन् ।

यसैबीच, इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव अन्तोनियो गुटेरेससँग भेटवार्ता गरेका छन् । भेटका क्रममा उनले इरान वार्ताबाट टाढा नभएको तर विगतका अनुभवका कारण अमेरिकामाथि विश्वास गर्ने अवस्था नरहेको बताएका छन् ।

इरानी क्रान्तिकारी रक्षक दलका प्रवक्ता होसेन मोहेबीले इरानले अघि सारेका सातवटै सर्त पूरा नभएसम्म अमेरिकाविरुद्धको कारबाही नरोकिने बताएका छन् । उनका अनुसार यमनमा जारी सैन्य गतिविधि अन्त्य गर्नु पनि इरानको मागमा समावेश छ ।

अराघ्चीले अब निर्णय गर्ने जिम्मेवारी अमेरिकाको भएको बताएका छन् । इरानले आवश्यक सर्त पूरा भए सात दिनमै होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्न सकिने दाबी गर्दै आफ्नो प्रस्तावको जवाफ पर्खिरहेको छ ।