
विराटनगर । मोरङको पथरी शनिश्चरे नगरपालिका– ४ का जहरमान लिम्बूले एउटै विषयमा बोल्न थालेको ४० वर्ष कट्यो । वि.सं. २०३९ सालमा तत्कालिन शनिश्चरे गाविसको प्रधानपञ्च हुँदा सुकुमबासी समस्या समाधान गर्ने प्रयास गरेका लिम्बू पछिल्लो ४० वर्षको अन्तरालमा सुकुम्बासी नेता बने । तर उनले बोकेको सुकुमबासी र दोहोरो स्वामित्व विवाद समाधन हुनुकाे साटाे पहिलेभन्दा झन् पेचिलो बन्दै गएको छ ।
सुकुमबासी समस्या समाधानको माग गर्दै आन्दोलन गर्दा जेलनेल भोगेका लिम्बू जीवनको उत्तरार्धमा राज्यले समस्या समाधान गर्न चासो दिन्छ कि भनेर पर्खिरहेका छन् । तर उनको अपेक्षाविपरीत दोहोरो स्वामित्व विवाद अझ पेचिलो बन्दै गएको हो ।
‘प्रधानपञ्च हुँदादेखि सुकुमबासी र दोहोरो स्वामित्व समस्याका विषयमा छन् ।’ केही समयअघिको भेटमा लिम्बुले भनेका थिए,‘भूमी ऐन कार्यान्यनमा आएपछि सुकुमबासी समस्या लगभग समाधान हुन्छ । अब दोहोरो भू–स्वामित्व विवाद छ ।’
वर्षौं पुरानो जग्गा सट्टा भर्ना विवादले मोरङको पथरी शनिश्चरे नगरपालिका क्षेत्र अस्थिर छ । वि.सं. २०३० को दशकमा झोडा फाँडेर बसेका र कोशी टप्पु, हुम्सेदुम्सेलगायत क्षेत्रबाट सट्टा भर्ना लिएर आएकाहरु बीचको विवादले नगरक्षेत्र अस्थिर बनेको हो ।
वर्षौंदेखि बसोबास गरिरहेकाहरु पुर्जाको जग्गा खोज्दै पुग्नेहरुलाई ‘भूमाफिया’ भएको दावी गर्छन् । सुकुमबासी अगुवा लिम्बू नक्कली लालपुर्जा भएका भूमाफियाहरु सक्रिय भएको बताउँछन् । तर सर्वोच्च अदालतबाट मुद्दा जितेर आएकाहरु आफ्नो जग्गा उपभोग गर्न नपाएको बताउँछन् ।
साविक केचना सट्टा भर्ना क्षेत्रमा १४० परिवारको तीन सयभन्दा बढी बिगाह जग्गा दोहोरो भूस्वामित्वमा परेको छ । ती मध्ये १९ जनाले सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा दायर गरेका थिए । अदालतले राज्यका नाममा जग्गा भोगचलन गर्ने व्यवस्था मिलाउन फैसला पनि ग¥यो । तर पुर्जा भएकाहरुले आफ्नो जग्गा उपभोग गर्न पाएका छैनन् ।
त्रासमा सुकुमबासी परिवार
बेला बेला पुर्जाको जग्गा खोज्दै नयाँ मान्छे शनिश्चरे क्षेत्रमा पुग्छन् । मान्छे आउँदा पथरीशनिश्चरे क्षेत्रका बासिन्दा आक्रोशित हुन्छन् । दुई पुस्तादेखि भोगचलन गर्दै आएको जग्गा छोड्न चाहँदैनन् सुकुमबासी परिवार ।
२०३५ सालदेखि उपभोग गर्दै आएको जग्गामा भूमाफियाहरू सक्रिय हुन थालेको सुकुमबासी परिवारको गुनासो छ । पथरी शनिश्चरे ३ का मौसम लिम्बूले आफ्नो बाजेहरूको पालादेखि भोगचलन गर्दै आएको जमिन कुनै हालतमा छोड्न नसक्ने बताउँछन् । गाउँघरमा भूमाफियाहरू मेरो जग्गा भन्दै धनीपुर्जा देखाउँदै आउन थालेपछि स्थानीय आक्रोशित बनेको बताउँछन् ।
पथरी शनिश्चरे सुकुमबासी समस्या समाधान गर्ने मुद्दा पूरा नहुने चुनावी नारा जस्तै बनेको छ । २०४६ सालपछिका प्रत्येक चुनावमा सुकुमबासी समस्या मुख्य मुद्दा बन्छ । तर चुनाव जितेर गएकाहरु फर्किएर बाचा पूरा गर्दैनन् । मुलुक संघीय संरचनामा गएपछि केचना सट्टा भर्ना क्षेत्र (पथरी शनिश्चरे नगरपालिका र कानेपोखरी गाउँपालिका) मोरङ क्षेत्र नम्बर ३ मा पर्छ ।

























