चन्द्रकुवेर खापुङको यात्रा : गोलीबाट बाँचे, आईजीपी भए

सुजता लिम्बू

२०८२ भाद्र १३, शुक्रबार १७:५५

विराटनगर । माओवादी द्वन्द्वकालमा कम्मरमा गोली लागेको अनुभव बोक्दै, जीवन र मृत्युको बीचबाट फर्किएका चन्द्रकुवेर खापुङ अब नेपाल प्रहरीको ३२ औं महानिरीक्षक (आईजीपी) बनेका छन् ।

सरकारले उनलाई १९ भदौदेखि लागू हुने गरी नेपाल प्रहरीको सर्वोच्च कमान्डरको जिम्मेवारी दिने निर्णय गरेको छ । तेह्रथुम मोराहाङमा जन्मिएका खापुङले आफ्नो बाल्यकालमा लाहुरे बन्ने सपना देखेका थिएनन् । परिवारको प्रेरणाले उनी शिक्षामा ध्यान दिन पुगे ।

२०४३ सालमा काठमाडौंको नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना हुन खोज्दा पहिलोपटक म्याद सकिएर फर्काइए । तर, पछि आफ्ना समस्या राखेपछि ल क्याम्पसमा भर्ना हुन पाएको उनले सुनाए । ल क्याम्पसबाटै खापुङले स्नातक उत्तीर्ण गरे ।

साथी बुद्धिराज गुरुङ र विष्णु केसीको आग्रहपछि मात्र उनले इन्स्पेक्टर (प्रहरी निरीक्षक)को फारम भरे । प्रारम्भमा जागिरको लागि मात्र आवेदन दिएका उनी प्रहरी पेसामा करियर बनाउने सोच नगरेको याद गर्छन् ।

२०५२ सालमा प्रहरीको इन्स्पेक्टर नियुक्त भएदेखि उनी द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा खटिँदै आए । प्रारम्भिक पोस्टिङ दंगा नियन्त्रण गण इटहरी पकलीमा भयो । त्यसपछि म्याग्दी, काठमाडौं, सिन्धुली, सिन्धुपाल्चोकजस्ता क्षेत्रहरूमा स्ट्राइकिङ अपरेसनमा खटिँदै उनले अनुभव संकलन गरे ।

२०५६ साल मंसिरमा सिन्धुपाल्चोकको मांखा डाँडामा गोली चल्दा कम्मरको बायाँ भागमा चोट लाग्यो । हेलिकप्टरमार्फत त्रिवि शिक्षण अस्पताल लगेर उपचार गरिएको थियो । उनले त्यो क्षणलाई आफ्नो जीवनको मोडको रूपमा लिन्छन् । ‘त्यतिबेला नै लाग्यो । म आईजीपी हुनकै लागि बाँचेको हुँ,’ उनले भने ।

उनको करियरमा क्रमिक बढुवा र विविध जिम्मेवारीहरूले उनलाई संगठनभित्र छुट्टै पहिचान दिलायो । बेलबारी, सुर्खेत, धरान, चापागाउँ, दरबारमार्ग, सिंहदरबार, गण, प्रशासन, अपराध अनुसन्धान कार्यालय जस्ता क्षेत्रमा काम गर्दा उनले जनसमुदायसँगको सम्बन्ध सुधार्ने अवसर पाए ।

डीएसपीदेखि डीआईजीसम्मको यात्रामा उनले अनुशासन, पारदर्शिता र कर्मचारी व्यवस्थापनमा आफ्नो क्षमता देखाए । लिम्बू समुदायबाट आईजीपी बनेका उनी दोस्रो व्यक्ति हुन् । सहकर्मीहरूले उनलाई व्यावसायिकता, अनुशासन र कर्मचारीसँगको समझदारीका कारण उच्च मूल्यांकन गरेका छन् ।

खापुङ स्वयं भन्छन्, ‘लगनशीलता, मिहिनेत र धैर्यता भए जागिर खान कुनै सोर्स आवश्यक पर्दैन ।’ व्यक्तिगत जीवनमा पनि उनले द्वन्द्व र चुनौतीलाई सन्तुलित पारेर अघि बढेका छन् । पूर्वप्रहरी डीएसपी भावना श्रेष्ठसँग २०६४ सालमा अन्तरजातीय विवाह गरेका खापुङले परिवार र पेसा दुवैमा सन्तुलन कायम राख्न सके ।

साथै उनी साहित्यिक क्षेत्रमा पनि सक्रिय छन् । कवि र गीतकारका रूपमा खापुङले ‘अजम्बरी जीवन होइन’ जस्ता गीत बजारमा ल्याइसकेका छन् । लिम्बू समुदायमा गाइने पारंपरिक पालमका गीतसहित आफ्ना व्यक्तिगत अनुभवहरूलाई शब्दमा उतार्ने क्षमताले उनको संवेदनशीलता र रचनात्मकता झल्काउँछ ।

उनी प्रहरीको सर्वोच्च नेतृत्वमा रहँदा संगठनलाई अझ चुस्त, पारदर्शी र जनमैत्री बनाउने अपेक्षा गरिएको छ । गोलीको घाउ बोक्ने अनुभव, द्वन्द्वकालको चुनौती र दीर्घ सेवा अनुभवले खापुङलाई नेपाल प्रहरीको नेतृत्वका लागि उपयुक्त व्यक्तित्व बनाएको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

चन्द्रकुवेर खापुङको यात्रा करियरको कथा मात्रै होइन । त्यो संयोग, धैर्यता, संघर्ष र अनुभवको मिश्रित चित्र रहेको उनलाई नजिकबाट चिन्नेहरु बताउँछन् । उनीहरु खापुङले नेपाल प्रहरीको नेतृत्वमा रहँदा नयाँ आशासहित उदाहरण प्रस्तुत गर्ने अपेक्षा राख्छन् ।

एआईजी (प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक) रहेका उनी हाल नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी)को प्रमुख छन् । ३ दशक लामो प्रहरी सेवा अनुभवले उनको कुशल नेतृत्व क्षमताको पुष्टि गर्छ ।

अपराध अनुसन्धानदेखि लिएर प्रदेश प्रहरीको कमान्ड सम्हालेसम्म उनले हरेक जिम्मेवारीलाई निष्ठा र इमान्दारीका साथ पूरा गरेको चर्चा हुन्छ । खापुङमा पारदर्शिता, अनुशासन र शालिनता झल्किने उनकै सहकर्मी बताउँछन् ।

जीवन र मृत्युलाई नजिकबाट नियालेका उनले ती हरेक क्षणलाई अवसरका रूपमा लिए । द्वन्द्वको चपेटामा परेर पनि विचलित नभइ काम गरेको अनुभव उनीसँग छ । उनको नेतृत्वमा नेपाल प्रहरीले सुशासन, कानुनको पालना र नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहमा नयाँ उचाइ हासिल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।