अमेरिकी हवाई हमलामा भारत आउन लागेको इरानी विमान क्षतिग्रस्त

एजेन्सी । मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वले अन्तर्राष्ट्रिय उडान र मानवीय सहायता प्रयाससमेत प्रत्यक्ष प्रभावित हुन थालेको छ । इरानबाट भारतको राजधानी नयाँदिल्लीका लागि उडान भर्ने तयारीमा रहेको एक यात्रु विमान अमेरिकी हवाई हमलामा परी क्षतिग्रस्त भएको छ ।

सोमबार इरानको मशहद विमानस्थलमा पार्किङमा रहेको महान एयरलाइन्सको उक्त विमान लक्ष्यविहीन रूपमा गरिएको भनिएको अमेरिकी हमलामा परेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । औषधि तथा अन्य अत्यावश्यक राहत सामग्री भारत ल्याउने योजनामा विमान उडानका लागि तयारी अवस्थामा थियो ।

यद्यपि, उक्त हमलामा मानवीय क्षति भएको वा नभएको विषयमा आधिकारिक पुष्टि हुन सकेको छैन । पछिल्ला साताहरूमा लगातार हवाई आक्रमण, प्रतिआक्रमण र धम्कीपूर्ण अभिव्यक्तिहरूले द्वन्द्व थप बढ्ने देखिन्छ । कूटनीतिक समाधानको सम्भावना कमजोर बन्दै जाँदा क्षेत्रीय मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा वातावरणसमेत प्रभावित हुने संकेतहरू देखा पर्न थालेका छन् ।

मानवीय सहायता ढुवानीका लागि प्रयोग हुने भनिएको विमानमाथि भएको हमलाले अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनसम्बन्धी प्रश्नहरू पनि उठाएको छ । युद्धका समयमा राहत सामग्री बोक्ने साधनहरूलाई लक्षित गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय नियमहरूको उल्लंघन हो । यद्यपि, अमेरिकाले उक्त घटनाबारे औपचारिक प्रतिक्रिया सार्वजनिक गरिसकेको छैन ।

यसैबीच, युरोपेली संघ (ईयू)ले इरानमाथि लगाइएका मानवअधिकारसम्बन्धी प्रतिबन्धहरूलाई थप एक वर्षका लागि विस्तार गरिएको घोषणा गरेको छ । नयाँ निर्णयअनुसार प्रतिबन्ध सन् २०२७ अप्रिल १३ सम्म कायम रहनेछन् । ईयूले प्रतिबन्धित व्यक्ति तथा संस्थाहरूलाई युरोपेली मुलुकहरूमा प्रवेश निषेध गर्ने, उनीहरूको सम्पत्ति जफत वा स्थगन गर्ने तथा निगरानी र दमनका लागि प्रयोग हुन सक्ने प्रविधि तथा उपकरणहरूको निर्यातमा रोक लगाउने स्पष्ट पारेको छ ।

युरोपेली संघको निर्णयले इरानमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब अझै बढ्ने संकेत दिएको छ । यसले कूटनीतिक वार्ताको सम्भावनालाई थप जटिल बनाउने विश्लेषण गरिएको छ ।

उता, इरानले पनि रणनीतिक स्तरमा महत्वपूर्ण कदम अघि बढाएको छ । इरानी संसदको सुरक्षा समितिले सोमबार होर्मुज जलडमरूमध्य व्यवस्थापनसम्बन्धी नयाँ योजना स्वीकृत गरेको छ । इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यम इस्लामिक रिपब्लिक अफ इरान ब्रोडकास्टिङ (आईआरआईबी)का अनुसार उक्त योजनाअन्तर्गत जलडमरूमध्यबाट आवतजावत गर्ने जहाजहरूबाट शुल्क उठाउने व्यवस्था गरिनेछ ।

विशेषगरी उक्त योजनामा अमेरिकी र इजरायली जहाजहरूको आवतजावतमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने प्रावधान समावेश गरिएको छ । यदि यो व्यवस्था कार्यान्वयनमा आयो भने विश्व व्यापारका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलडमरूमध्यमा ठूलो असर पर्नेछ । विश्वको ठूलो हिस्सा तेल आपूर्ति यही मार्ग हुँदै हुने भएकाले यस क्षेत्रमा अवरोध सिर्जना हुँदा ऊर्जा बजारमा गम्भीर असर पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

पछिल्ला घटनाक्रमहरूले द्वन्द्व अब सैन्य सीमाभित्र सीमित नरही आर्थिक, मानवीय र कूटनीतिक क्षेत्रहरूमा समेत फैलिन थालेको स्पष्ट देखाउँछ । विमानमाथिको हमला, प्रतिबन्धको विस्तार र समुद्री मार्गमा नियन्त्रणका प्रयासहरूले स्थिति सामान्यतर्फ फर्किने सम्भावना तत्कालका लागि न्यून देखिएको छ ।