बढी ब्याजको लोभमा जहाँसुकै रकम जम्मा नगरौं

जसरी हुन्छ, पैसा कमाउने । अरुको हित होस् कि अहित, पैसा हात पार्ने । यस्तो प्रवृत्ति अनेक रूपबाट समाजमा प्रकट भइरहेको छ । पहिले सहकारी संस्थाहरु प्रभावशाली मानिन्थे । कम आय भएकाहरुले सकेको रकम जम्मा गर्ने अनि आफूलाई अभर परेका बेला ऋण लिएर गर्जो टार्ने चलन थियो ।

बिस्तारै अनुचित गतिविधि र रकम अपचलन गर्ने क्रम बढ्दै जाँदा सहकारीहरु बदनाम भए । करोडौं, अरबौं रकम अपचलन भएको सन्दर्भमा विभिन्न सहकारी विवादमा परेका छन् । तिनका पदाधिकारी अनुसन्धानको दायरमा आएका छन् । कतिपयलाई सजाय पनि भएको छ ।

यसै मेसोमा अरुको पैसा आफूसँग ल्याएर ठगी गर्ने गरेको अर्को एउटा उदाहरण हालै सार्वजनिक भएको छ । नियमानुसार वित्तीय कारोबारै गर्न नपाउने सुनचाँदी पसल (ज्वेलर्स) मा सर्वसाधारणको रकम जम्मा गर्ने गरेको खुलेको छ ।

घटना विराटनगरको हो । वित्तीय संस्था तथा बैंकबाट गर्नुपर्ने कारोबार लामो समयदेखि सुनचाँदी पसलबाट भइरहे पनि नियमन र नियन्त्रणका लागि सम्बन्धित निकायले चासो नदिँदा यस्तो प्रवृत्ति फस्टाउँदै गएको उदाहरणका रूपमा यो घटना बाहिर आएको छ ।

वित्तीय संस्थाजस्तै ‘पास बुक’ राखेर ज्वेलर्सबाट गरिने कारोबारका कारण सर्वसाधारणको लाखौं रूपैयाँ जोखिममा परेको मात्र होइन कतिपयको ठूलो रकम डुबेको छ । वित्तीय कारोबारका लागि नेपाल राष्ट्र बैंकबाट अनिवार्य स्वीकृति लिनुपर्छ । सुनचाँदी पसल वित्तीय संस्था होइन, यस्तो कारोबार गर्न पाइँदैन ।

अनुमति सुनचाँदीको कारोबार गर्ने लिने अनि काम भने वित्तीय संस्था र बैंकको जस्तो गर्ने गरेको पाइएको छ । त्यस्तो कारबोबार गर्ने १ जना सुनचाँदी पसल सञ्चालक प्रहरीको नियन्त्रणमा छन् । विराटनगर महानगरपालिका–७ मेन रोडमा चाँदनी गहना सो–रुम नाम दिएर सुनचाँदी पसल सञ्चालन गर्दै आएका ३८ वर्षीय पवन श्रेष्ठलाई पक्राउ गरिएको हो ।

बैंकहरुले जस्तै ‘पास बुक’ प्रयोग गरी उनले लामो समयदेखि वित्तीय कारोबार गर्दै सर्वसाधारणको लाखौं रूपैयाँ ठगी गरेका थिए । यसबारे गुनासो बढेपछि फरार भएका श्रेष्ठलाई माघ २१ गते सुनसरीबाट पक्राउ गरिएको हो । उनीबाट ठगिएकाहरु जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा जाहेरी दिने क्रम जारी छ । जाहेरी दिनेहरुको भनाइ अनुसार ८६ लाख रूपैयाँभन्दा बढी ठगी भएको छ ।

आकर्षक ब्याज दिने लोभ देखाएर रकम जम्मा गर्न प्रोत्साहित गर्ने अनि बचतकर्ताहरुबाट ठूलो रकम संकलन भएपछि दुरुपयोग गर्ने गरेको पाइएको छ । श्रेष्ठले एकै व्यक्तिबाट १९ लाख रूपैयाँभन्दा बढी ठगी गरेको समेत पाइएको प्रहरीको भनाइ छ ।

यो घटना चर्चामा आएपछि उनीबाट ठगिनेहरुको संख्या धेरै रहेको प्रहरीले जानकारी पाएको छ । अझै पनि ठगिनेहरुले उजुरी दिने क्रम जारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ ।

श्रेष्ठले अवैध वित्तीय कारोबारमार्फत सर्वसाधारणको करोडौं रूपैयाँ ठगी गरेको हुनसक्ने प्रहरीको प्रारम्भिक अनुमान छ । अनुमति बिना वित्तीय कारोबार गरेका उनीविरुद्ध ठगी मुद्दा चलाउन अदालतबाट म्याद थप गरेर अनुसन्धानको बाँकी प्रक्रिया अघि बढाइएको छ ।

अवैध हिसाबले वित्तीय कारोबार गरी सर्वसाधारणबाट ठगी गरेको रकम श्रेष्ठले घरजग्गा खरिद लगायतका व्यक्तिगत लाभ लिने प्रकृतिको काममा खर्च गरेको पाइएको छ । आर्थिक अवस्थामा देखिएको शिथिलतासँगै बैंकहरुले निक्षेपकर्तालाई दिने ब्याज रकम निरन्तर घटाउँदै गएका छन् । यस्तो अवस्थामा सर्वसाधारणले अन्यत्रभन्दा अलि बढी ब्याज पाउने आशामा सुनचाँदी पसलमा पैसा राख्ने गरेको पाइएको छ ।

यसरी कारोबार गर्नु गैरकानुनी हो भन्ने कतिपय बचतकर्तालाई थाहा नभएको हुन सक्छ । कतिपयले जानेरै पनि ब्याजकै लोभमा त्यसो गरेको पनि हुन सक्छ । तर, यसो गर्नु कानुनसम्मत भने होइन । यस्तो गतिविधिबारे पर्याप्त रुपमा चेतनामूलक जानकारी प्रवाह गर्न आवश्यक देखिएको छ ।

कुनै पनि खाले वित्तीय कारोबार अनुमतिप्राप्त बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट मात्रै गर्नुपर्छ । त्यसो गरेको खण्डमा सम्बन्धित संस्थाले कुनै गल्ती, कमी कमजोरी र फटाइँ गरे नियमानुसार कारबाही हुने र आफ्नो रकम फिर्ता हुन सक्ने सम्भावना धेरै हुन्छ । नत्र नियमविपरीत रकम संकलन गर्ने अनि धेरै जम्मा भएपछि भाग्ने प्रवृत्ति दोहोरिइरहने हुन्छ । यसमा सबै सचेत हुनुपर्छ ।

त्यसैले सुनचाँदी पसलबाट अवैध हिसाबले गरिने वित्तीय कारोबार सर्वसाधारणका लागि अति नै जोखिमपूर्ण हुन्छ । सुनचाँदी पसल भनेको सुन र चाँदीलगायतका धातुजन्य वस्तु खरिद बिक्री गर्ने, अनि गहना बनाउने र मर्मत गर्ने ठाउँ हो । बैंक जस्तो आर्थिक कारोबार गर्ने थलो होइन भन्ने सबैले बुझ्नुपर्छ । बुझेकाले अरुलाई पनि बुझाउनुपर्छ ।

यसका लागि प्रहरी, प्रशासनसहित सम्बन्धित अरु निकाय, सुनचाँदी व्यवसायीहरुको पेसागत संस्थाहरुले पनि सर्वसाधारणसम्म जानकारी पुर्याउन सके एकातिर ठगिनबाट जोगिन मद्दत पुग्छ भने अर्कातिर पेसाको बदनामी हुनबाट पनि बच्न सकिन्छ । होइन भने सर्वसाधारण ठगिने अनि सम्बन्धित पेसा झन् झन् बदनाम हुँदै जाने क्रम रोकिने छैन ।

विशेष गरेर यस्ता गलत प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न राज्यको ध्यान जान जरुरी छ । सर्वसाधारणले पनि बढी ब्याजको लोभमा जस्तोसुकै ठाउँमा रकम जम्मा गर्न हुँदैन ।