बाल सुधारगृहलाई व्यवस्थित बनाऊ

Share this
706shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ भदौ २, सोमबार १६:०२

विराटनगर महानगरपालिका–३ मा रहेको बाल सुधारगृहमा पछिल्लो समय देखिएको हिंसात्मक झडपले राज्यको ध्यान गम्भीर रूपमा तानेको हुनुपर्छ । यदि बेवास्ता भइरहेको छ भने पनि त्यो घटनाले राज्यको ध्यान तानिनुपर्छ भन्ने सन्देश दिएको छ ।

५० जना क्षमताको सुधारगृहमा २ सय ४९ जना बाल बिज्याइँकर्तालाई राखिएको छ । यो तथ्यले नै सुधारगृह व्वस्थापनको अस्तव्यस्ततालाई प्रष्ट पारेको छ । त्यसमा पनि १२ वर्षदेखि ३१ वर्षसम्मका फरक उमेर समूहका, पुर्पक्षमा रहेका र सजाय भोगिरहेका सबैलाई कोचाकोच गरेर राखिएको छ । यस्तो अस्वस्थ र भिडभाडपूर्ण वातावरणले सुधारको लक्ष्यलाई उल्ट्याएर हिंसा र आपराधिक मानसिकता विस्तार गर्ने खतरा बढाएको तथ्य उजागर गर्छ ।

साउन २८ गतेको घटनामा प्रहरीमाथि भएको आक्रमण, झडप, तोडफोड र करिब १३० जनाभन्दा बढीले मुलढोका तोडेर बाहिर निस्कन खोजेको तथ्य कुनै सामान्य घटना होइन । यसले सुधारगृहको भौतिक संरचना मात्र नभएर सुरक्षा प्रणाली र प्रशासनिक व्यवस्थापन पनि कमजोर रहेको प्रमाणित गरेको छ ।

निषेधित वस्तुहरू सजिलै भित्र छिरिनु, प्रहरी तथा सुरक्षाकर्मीमाथि आक्रमण हुनु र पटक–पटक झडप हुनु सामान्य समस्या होइन । यो समस्या दीर्घकालीन संरचनागत कमजोरीकै परिणाम हो । राज्यको बेवास्ताको परिणाम हो ।

सुधारगृहको मूल उद्देश्य कानुनको विवादमा परेका बालकहरुलाई सुधारेर समाजमा पुनर्स्थापित गर्नु हो । तर, व्यवहारमा सुधारगृह ‘बाल सुधारगृह’ नभइ ‘कठोरगृह’ बन्न पुगेको छ । शैक्षिक कार्यक्रम, खेलकुद, पुस्तकालय, परामर्श, मनोवैज्ञानिक सहयोग जस्ता आधारभूत आवश्यकता पूरा नगरिकन कठोर अनुशासन लगाउँदा बालबालिकाको मानसिकता उल्टै नकारात्मक बन्छ । सानो विवाद पनि हिंसामा परिणत हुनु, झडप र भाग्ने प्रयास हुनु यसको स्पष्ट प्रमाण हो ।

मानव अधिकार सञ्जाल, पूर्वप्रहरी अधिकारी र मनोचिकित्सकले बाल सुधारगृहलाई व्यवस्थित बनाउन तत्काल ठोस कदम आवश्यक रहेको सुझाव दिएका छन् । सुरुमा राज्यले क्षमता विस्तार गरेर भिडभाड घटाउन ध्यान दिनुपर्छ । त्यसपछि उमेरअनुसार छुट्टाछुट्टै राख्ने व्यवस्था अनिवार्य हुनुपर्छ ।

अनि पुर्पक्षमा रहेका र सजाय भोगिरहेका बाल बिज्याइँकर्तालाई अलग राख्नैपर्छ । खेलकुद, अध्ययन, सिर्जनात्मक गतिविधि र परामर्श सेवामा पहुँच बढाउनुपर्छ । कर्मचारीलाई बालमनोविज्ञान र द्वन्द्व व्यवस्थापनसम्बन्धी विशेष तालिम दिनुपर्छ । यी आधारभूत उपाय बिना बाल सुधारगृह सुधार होइन, समस्याको कारखाना बन्ने निश्चित छ । विगतका घटना हेर्दा पनि यस्ता आधारभूत उपाय अवलम्बन नगरिएकैले अनेक तनावपूर्ण अवस्थाको सामना गर्नु परेको प्रष्ट हुन्छ ।

अर्कोतर्फ, बाह्य सुरक्षामा पनि तत्काल सुधार आवश्यक छ । खैनी, चुरोटजस्ता निषेधित वस्तु सहजै भित्र छिराउने प्रवृत्तिलाई कडाइका साथ रोक्न सकिएन भने झडप, हिंसा र भाग्ने प्रयास फेरि दोहोरिन सक्छ । यसका लागि प्रहरी मात्रै नभएर सुधारगृह प्रशासन स्वयं जिम्मेवार हुनुपर्छ ।

सुधारगृहमा रहेका धेरै जनाको उमेर बढी छ । अधिकांश बालिग भइसके । तर, कानुनले उनीहरूलाई बालककै हैसियतमा व्यवहार गर्नुपर्ने बाध्यता छ । व्यवहारमा उनीहरूको उमेर, पृष्ठभूमि र मानसिकता भिन्न हुन्छ । यस कारण सुधारको लक्ष्य सफल बनाउन व्यवस्थापन अझ वैज्ञानिक र व्यवस्थित बनाउनुपर्ने हुन्छ । अन्यथा सुधारगृह भनेको बालबालिकालाई सुधार्ने नभएर अपराधतर्फ उन्मुख गराउने ठाउँ बन्ने खतरा बढ्छ ।

सरकारले महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयमार्फत सुधारगृह सञ्चालनको जिम्मा लिएको छ । सुरक्षा जिम्मा जिल्ला सुरक्षा समितिको छ । तर, दुवै निकायले पर्याप्त स्रोत, संरचना र कार्ययोजना बिना सुधारगृह चलाइरहेका छन् । यही कारण विगतदेखि निरन्तर समस्या दोहोरिँदै आएको हो ।

अब ढिला गर्न मिल्दैन । सुधारगृहको व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राखेर तुरुन्तै क्षमता विस्तार, नयाँ संरचना निर्माण तथा उमेर र मुद्दाअनुसार बाल बिज्याइँकर्तालाई छुट्टाछुट्टै राख्ने व्यवस्था, परामर्श र मनोवैज्ञानिक सहयोग, शैक्षिक तथा सिर्जनात्मक गतिविधिको पहुँच बढाउन सरकार सचेत हुनैपर्छ ।

सुधारगृहमा रहेका बालबालिका र युवालाई सुधार्ने लक्ष्य कानुनी औपचारिकता मात्र नभएर भविष्यको पुस्तालाई अपराधबाट जोगाउने गम्भीर प्रयास हो । यदि आजै ठोस कदम चालिएन भने सुधारगृह हिंसात्मक घटनाको केन्द्र बन्ने त निश्चित छ । समाजमै अपराधिक मानसिकता फैलाउने खतरनाक स्रोत बन्न सक्छ ।

त्यसैले तत्काल राज्यका सबै निकाय, प्रशासन, प्रहरी र समाज मिलेर बाल सुधारगृहलाई साँच्चिकै ‘सुधारगृह’ बनाउनतर्फ लाग्नुपर्ने आवश्यकता छ । अहिलेको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता नै यही हो । त्यसले सबैले भन्नुपर्ने बेला आएको छ, ‘बाल सुधारगृहलाई व्यवस्थित बनाऊ ।’

तपाइको प्रतिक्रिया
मलेसिया प्रकरणमा पूर्वमन्त्रीसहित ६ जना पक्राउ
सुनवर्षीका दुई अशक्त व्यक्तिलाई रोटरी क्लबद्वारा ह्विलचियर प्रदान
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
पश्चिमी वायु र ‘अक्वान’ चक्रवातको आंशिक प्रभाव, कोशीसहितका प्रदेशमा बदली 
कमिल मिशाराको शतकमा चितवन दोस्रो क्वालिफायरमा
अपांगता समावेशी विकासमा सरकारी प्रयास पर्याप्त भएनन्, कार्यान्वयनमै चुनौती
बेलबारीमा बाँसघारीभित्र जुवाखाल, प्रहरीले हान्यो छापा
निर्माण व्यवसायी महासंघ कोशीको अध्यक्षमा केशरकुमार बुढाथोकीको उम्मेदवारी, यस्तो छ प्यानल
प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार बेनविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.