जेनजी आन्दोलन : दबाउने हैन, सुन्ने हो

Share this
748shares
मुलुकी खबर
मुलुकी खबर
clock२०८२ भदौ २३, सोमबार १५:५८

नेपालको राजनीतिक र सामाजिक परिदृश्य अहिले नयाँ मोडमा प्रवेश गरेको छ । मुलुकभर फैलिएको जेनजी आन्दोलन केही युवाको क्षणिक उत्तेजना होइन भन्ने देखिन्छ ।

यो ऐतिहासिक आवश्यकता र समयको अनिवार्य माग थियो । विगतदेखि नै मुलुकमा पटक–पटक नयाँ परिवर्तनका नाममा आशा जगाइयो । तर, प्रायः हरेक पटक ती आशा निराशामा परिणत भए । आजको जेनजी आन्दोलन त्यही निराशा, असन्तुष्टि र अविश्वासको उपज हो ।

प्रतिक्रियामूलक नभएर भविष्य खोज्ने, नयाँ मूल्य निर्माण गर्ने र मुलुकलाई दिगो परिवर्तनतर्फ डोर्याउने सम्भावना बोकेको आन्दोलनका रूपमा जेनजी आन्दोलनलाई हेरिएको छ । त्यहाँमाथि काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन साह (बालेन्द्र)लगायतको समर्थनले जेनजीलाई झन् हौसाएको छ । जेनजीको आन्दोलनले भ्रष्टाचार र अनियमितताको अन्त्य गर्दै मुलुकलाई एउटा बाटोतर्फ डोर्याउन मद्धत गर्छ भन्ने अपेक्षा राखिएको छ ।

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा सत्ताको स्वरूप फेरिनु नयाँ विषय होइन । २०४६ सालमा र २०६२–०६३ मा जनआन्दोलन भए । त्यसपछि गणतन्त्र स्थापना भएर मुलुकमा संघीयता आयो । तर, ती सबै आन्दोलनले उपलब्धि प्राप्त गरे पनि जनताले अपेक्षा गरेको न्याय, पारदर्शिता, रोजगारी, सुशासन र समान अवसर प्राप्त भएनन् ।

सत्तामा पुगेका दलहरूले नीतिगत सुधारभन्दा बढी व्यक्तिगत र समूहगत स्वार्थलाई प्राथमिकता दिए । राज्य संरचना विस्तार भए पनि शासनशैली अझै दलाल–पुँजीवादी प्रवृत्ति र पुरानै संरचनागत भ्रष्टाचारमा जकडिएको छ ।

अहिलेको युवा पुस्ता (जसलाई जेनजी पुस्ता भनेर चिनिन्छ) स्वतःस्फूर्त रूपमा सडकमा उत्रनु कुनै संयोग होइन । यो पुस्ताले विगतका आन्दोलनहरूलाई प्रत्यक्ष अनुभूति गरेको छैन । तर, त्यसको परिणामस्वरूप जन्मिएको प्रणालीमा हुर्किएको पुस्ता हो ।

यसले पुरानो पुस्ताले गरेका सम्झौता र त्यागभन्दा बढी प्रणालीको असफलता एवं नेताहरूको अवसरवाद देखेको छ । त्यसैले उनीहरूको विद्रोह राजनैतिक संरचनाविरुद्ध मात्र नभएर सामाजिक सोच, प्रशासनिक संस्कार र संस्थागत अकर्मण्यताविरुद्ध पनि हो ।

राजनीतिक दलहरूको परम्परागत हैकम अब स्वीकार्य छैन भन्ने सन्देश जेनजी आन्दोलनले दिएको छ । दलहरूले युवालाई प्रयोग गर्ने, चुनावमा टिकट र घोषणापत्रमा आशा देखाउने गर्छन् । तर, कार्यान्वयनमा बेवास्ता गर्ने पुरानो प्रवृत्ति अब टिक्न सक्दैन भन्ने सन्देश प्रवाह भएको छ । यस आन्दोलनले नेपाली समाजलाई एउटा आत्मसमीक्षा गर्न बाध्य पारेको छ ।

हामीले विगतमा के गुमायौं, के पाएर पनि प्रयोग गर्न सकेनौं र अब के गर्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न हरेक नागरिकमा उठेको छ । जेनजी आन्दोलनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको शैली हो । यसमा पुरानो आन्दोलनझैं पार्टी पक्षधरता नभएर डिजिटल प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोग, सामाजिक सञ्जालमार्फत सचेतना, कला, साहित्य र सांस्कृतिक गतिविधिको संयोजन देखिएको छ ।

तर, आन्दोलन केही हिंसात्मक पनि देखिएको छ । गोली लागेर आन्दोलनकारीहरुको मृत्यु भएको छ । कैयौं घाइते भएका छन् । ठाउँ–ठाउँमा तोडफोड र ढुंगामुढा भएको छ । जेनजी आन्दोलन शान्तिपूर्ण हुने घोषणा गरिएको थियो ।

आन्दोलन सुरु भइसकेपछि उत्तेजक भिडले जथाभावी गरेको देखियो । यद्यपि, जेनजीले आन्दोलनमा घुसपैठ भएको स्वीकार गरेको छ । विभिन्न समूहका नाममा घुसपैठ भएको भन्दै जेनजी पुस्ताले प्रदर्शनकारीलाई घर फर्किन आह्वान पनि गर्नुपर्ने अवस्था आयो ।

हिंसात्मक नभएर रचनात्मक हुने दाबीविपरीत भएका केही हर्कतले आन्दोलनलाई आलोचित पनि बनाएको छ । त्यहाँमाथि प्रहरीको दमनको कुरै छाडौं । जथाभावी दमनले मृत्यु र घाइते हुनेको संख्या बढ्दै गइरहेको छ ।

तर, यो आन्दोलन असन्तुष्टिको स्वर मात्रै नभएर नयाँ सोच, नयाँ अभिव्यक्ति र भविष्यको वैकल्पिक मार्गको खोजी पनि हो भन्नलाई हिचकिचाउनुपर्ने अवस्था छैन । युवापुस्ताको यो जागरणलाई अल्पकालीन उत्साह भनेर बेवास्ता गर्नु मुलुकका शासकहरूको लागि घातक हुनेछ । किनकि यो पुस्ता संख्यात्मक बहुमत नभएर भविष्यको सम्भावना पनि हो ।

अहिले १६ देखि ३० वर्ष उमेरका युवाहरू देशको सबैभन्दा ठूलो जनसंख्याको हिस्सा हुन् । उनीहरूलाई अवसर नदिने, उनीहरूको आवाज दबाउने वा उनीहरूलाई विदेशतर्फ धकेल्ने प्रवृत्तिले मुलुकलाई खतरनाक मोडमा पुर्याउन सक्छ । बरु, उनीहरूको उर्जा, सिर्जनशीलता र साहसलाई सकारात्मक रूपले उपयोग गर्न सके नेपालको समृद्धि र विकास सम्भव छ ।

जेनजी आन्दोलनको माग नेताहरूको राजीनामा वा पदत्यागमा सीमित छैन । यसले सुशासन, पारदर्शिता, शिक्षा र रोजगारीको अवसर, मौलिक हकको प्रत्याभूति, समानतामूलक अवसर र भ्रष्टाचारको अन्त्य मागेको छ । यी मागहरू कुनै विलासी चाहना नभएर नागरिकको आधारभूत अधिकार हुन् । तर, विडम्बना लामो समयदेखिको लोकतान्त्रिक अभ्यासमा समेत यी मागहरू अपूरा छन् ।

यस्तै, अपूरापन र शासकहरुको गलत हर्कतले आज युवालाई आन्दोलनतर्फ धकेलेको हो । आन्दोलनको गन्तव्य के हो ? आन्दोलन असन्तुष्टि पोख्ने माध्यम बन्ने हो ? वा संस्थागत सुधारतर्फ उन्मुख हुने हो ? भन्ने जवाफको स्पष्ट जवाफ छैन । तर, आन्दोलन निरन्तर र व्यवस्थित रूपमा अघि बढ्यो भने नेपाललाई नयाँ खालको राजनीतिक अभ्यासतर्फ धकेल्नेछ भन्ने चैं यथार्थ हो ।

दल केन्द्रित राजनीति भन्दा बाहिर नागरिक केन्द्रित शासन व्यवस्था निर्माणको आधारशिला यही आन्दोलन बन्न सक्छ । त्यही भएर असन्तुष्टिको नाममा नकारात्मक राजनीति नगरी वैकल्पिक एजेन्डा प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ ।

नेतृत्व छनोटमा पारदर्शिता, संगठनमा लोकतान्त्रिक अभ्यास, कार्ययोजनामा व्यावहारिकता र आन्दोलनमा अहिंसात्मक पद्धति अपनाउनु जरुरी छ । आन्दोलनको सुरुवात सशक्त छ । तर, दीर्घकालीन दृष्टि भएन भने इतिहासका अन्य आन्दोलनझैं यो पनि क्षणिक लहरमा सीमित हुनेछ ।

जेनजी आन्दोलनलाई बलपूर्वक दमन गरेर वा उपेक्षा गरेर समस्या समाधान हुँदैन भन्ने कुरा शासक वर्गले बुझ्नुपर्ने हुन्छ । बरु यसको आवाजलाई सुन्ने, यसले उठाएका मुद्दाहरूलाई सरकारी नीतिमा समेट्ने र युवाप्रति संवेदनशील बन्ने हो भने मात्र यो ऊर्जा सकारात्मक दिशामा प्रवाहित हुनेछ ।

दलहरूले आफ्नो संगठनात्मक अनुशासनमा मात्र अड्किएर युवालाई दुश्मनजस्तो देख्ने प्रवृत्ति त्याग्नुपर्छ । बरु उनीहरूलाई साझेदारको रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ । रोजगारी संकट, आर्थिक मन्दी, प्राकृतिक स्रोतको दोहन, बढ्दो पलायन, शिक्षा र स्वास्थ्यको गिरावट अहिले मुलुकका चुनौती हुन् ।

यी सबै समस्याको समाधान पुरानो सोच र पुरानो संरचनाले सम्भव छैन । नयाँ सोच, नयाँ प्रविधि र नयाँ पुस्ताको सक्रियताले मात्र मुलुकलाई संकटबाट पार लगाउन सक्छ । त्यसैले जेनजी आन्दोलन नेपालको भविष्यप्रतिको एउटा आशा हो ।

जेनजी आन्दोलनलाई उत्तेजित युवाको हुटहुटी भनेर बेवास्ता गर्न मिल्दैन । यो समयको माग र समाजको आवश्यकतासँगै भविष्यको दिशानिर्देशक हो । शासक वर्गले यसको आवाजलाई सुन्ने, समाजले यसलाई समर्थन गर्ने तथा आन्दोलन आफैंले जिम्मेवार र परिपक्व रूप लिन सके नेपालले नयाँ अध्याय सुरु गर्न सक्छ ।

तपाइको प्रतिक्रिया
मलेसिया प्रकरणमा पूर्वमन्त्रीसहित ६ जना पक्राउ
सुनवर्षीका दुई अशक्त व्यक्तिलाई रोटरी क्लबद्वारा ह्विलचियर प्रदान
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
झापामा मोटरसाइकल र धान काट्ने मेसिन ठोक्किँदा दुई जनाको मृत्यु
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
विदेशी मुद्राको विनिमय दर सार्वजनिक
पश्चिमी वायु र ‘अक्वान’ चक्रवातको आंशिक प्रभाव, कोशीसहितका प्रदेशमा बदली 
कमिल मिशाराको शतकमा चितवन दोस्रो क्वालिफायरमा
अपांगता समावेशी विकासमा सरकारी प्रयास पर्याप्त भएनन्, कार्यान्वयनमै चुनौती
बेलबारीमा बाँसघारीभित्र जुवाखाल, प्रहरीले हान्यो छापा
निर्माण व्यवसायी महासंघ कोशीको अध्यक्षमा केशरकुमार बुढाथोकीको उम्मेदवारी, यस्तो छ प्यानल
प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार बेनविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी
© 2024 Muluki Khabar. All Rights Reserved. Design & Develop By: Indesign Media Pvt. Ltd.