अमेरिका–इरान युद्धविराम सहमतिपछि तेल बजारमा ठूलो राहत, होर्मुज खुल्ने घोषणा

एजेन्सी । अमेरिका र इरानबीच लामो समयदेखि जारी तनाव र युद्ध अन्त्य गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण प्रगति भएको दाबी गरिएसँगै विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो प्रभाव परेको छ ।

दुवै देशबीच प्रारम्भिक युद्धविराम सहमति भएको र रणनीतिक महत्वको होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुला गरिने घोषणा भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य मार्चयताकै सबैभन्दा तल झरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानका उच्च अधिकारीहरूले युद्ध अन्त्य तथा समुद्री यातायात पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा प्रारम्भिक समझदारी भएको बताएका छन् ।

Advertisement

इरानले सम्झौताको १४ बुँदे मस्यौदा सार्वजनिक गरेको छ । पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलेको बताइएको छ । आगामी शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डमा औपचारिक समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्ने तयारी भइरहेको जनाइएको छ ।

दुवै देश सम्झौतानजिक पुग्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ३ दशमलव ५८ डलर अर्थात् ४ दशमलव १० प्रतिशतले घटेर ८३ दशमलव ७५ डलरमा पुगेको छ । अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट तेलको मूल्य पनि ४ दशमलव ७२ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८० दशमलव ८७ डलरमा झरेको छ । यसअघि पनि शुक्रबार दुवै प्रमुख तेल सूचकमा तीन प्रतिशतभन्दा बढी गिरावट आएको थियो ।

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानसँगको सम्झौता अन्तिम चरणमा पुगेको बताएका छन् । उनले होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुला गरिने र इरानी बन्दरगाहमाथि लगाइएको अमेरिकी नाकाबन्दी अन्त्य गरिने घोषणा गरेका छन् । इरानको अर्धसरकारी मेहर समाचार एजेन्सीका अनुसार सम्झौताको मस्यौदामा इरानी व्यवस्थापनअन्तर्गत ३० दिनभित्र होर्मुज पुनः सञ्चालनमा ल्याइने उल्लेख गरिएको छ ।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले अमेरिका र इरानबीच प्रारम्भिक सहमति भइसकेको पुष्टि गर्दै शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डमा औपचारिक हस्ताक्षर हुने जानकारी दिएका छन् । उनका अनुसार सम्झौतामा लेबनानसहित विभिन्न मोर्चाहरूमा जारी सैन्य कारबाही तत्काल र स्थायी रूपमा रोक्ने व्यवस्था पनि समेटिएको छ ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सचिवालयले समेत सोमबार रातिदेखि लेबनानसहित सबै मोर्चामा युद्ध र सैन्य गतिविधि स्थायी रूपमा अन्त्य गरिने जनाएको छ । यद्यपि, अमेरिका–इरान वार्तामा आफू प्रत्यक्ष सहभागी नभएको बताउँदै आएको इजरायलले यस विषयमा तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन ।

विश्वको कुल तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यास आपूर्तिको करिब पाँचौँ हिस्सा ओसारपसार हुने होर्मुज जलडमरूमध्य विगत तीन महिनाभन्दा बढी समयदेखि युद्धका कारण प्रभावित हुँदा विश्व बजारमा ऊर्जा संकट चर्किएको थियो । लाखौँ ब्यारेल तेल तथा ग्यास आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको थियो ।

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार अब तेल आपूर्ति पुनः सामान्य हुने अपेक्षाले व्यापारीहरूमा सकारात्मक सन्देश पुगेको छ । केसीएम ट्रेडका प्रमुख बजार विश्लेषक टिम वाटररले युद्धका कारण तेलमा थपिएको भूराजनीतिक जोखिमको मूल्य तीव्र रूपमा घटिरहेको बताएका छन् । उनका अनुसार तेलको प्रवाह पुरानै अवस्थामा फर्किने सम्भावना बलियो बन्दै जाँदा बजारमा दबाब कम हुन थालेको हो ।

कमोडिटी रणनीतिकार विवेक धरका अनुसार होर्मुजमार्फत युद्धपूर्वको तुलनामा ६० देखि ७० प्रतिशत मात्र तेल आपूर्ति पुनः सञ्चालन भए पनि बजारलाई स्थिर बनाउन पर्याप्त हुन सक्छ । यद्यपि, पश्चिम एसियाली उत्पादकहरूले उत्पादन र निर्यात कहिले पूर्ण रूपमा पुनः सुरु गर्छन् भन्ने विषय अझै अनिश्चित रहेको उनले बताएका छन् ।

यसैबीच, इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम गरिबाबाडीले ६० दिने युद्धविराम अवधिमा थप व्यापक सम्झौताका लागि वार्ता जारी रहने बताएका छन् । इरानमाथिका आर्थिक प्रतिबन्ध, रोक्का राखिएको सम्पत्ति फुकुवा तथा अन्य विवादित विषयमा सोही अवधिमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

सम्झौताको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष भने इरानको परमाणु कार्यक्रम बनेको छ । अमेरिकी पक्षले अन्ततः इरानको परमाणु कार्यक्रम भत्काउने र उच्च संवर्द्धित युरेनियम नष्ट गरिने दाबी गरेको छ । तर, इरानी पक्षले भने आफ्नो देशभित्रै युरेनियमको गाढापन घटाएर व्यवस्थापन गर्ने अधिकार सुरक्षित रहने अडान राखेको छ ।

सम्झौताको मस्यौदामा अमेरिकाले रोक्का राखेको इरानको करिब २५ अर्ब डलर बराबरको सम्पत्ति फुकुवा गर्ने विषय पनि समावेश रहेको दाबी गरिएको छ । यद्यपि, यी सबै बुँदाहरू आगामी चरणका वार्तामा अन्तिम रूप दिइने बताइएको छ ।

अमेरिकामा आगामी मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा बढ्दो इन्धन मूल्य ट्रम्प प्रशासनका लागि राजनीतिक चुनौती बनेको थियो । युद्धका कारण ऊर्जा मूल्यमा भएको वृद्धिले अमेरिकी उपभोक्तामा असन्तुष्टि बढेको अवस्थामा सहमति ट्रम्पका लागि महत्वपूर्ण राजनीतिक उपलब्धिका रूपमा पनि हेरिएको छ ।

यद्यपि, अमेरिकी राजनीतिमा सम्झौताप्रति मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ । पूर्वसरकारी अधिकारीहरूले इरानलाई अत्यधिक छुट दिइएको आरोप लगाएका छन् भने रिपब्लिकन सिनेटर लिन्डसे ग्राहमले सम्झौताको स्वागत गर्दै इरानको परमाणु कार्यक्रमसम्बन्धी आगामी वार्तालाई नजिकबाट निगरानी गर्ने बताएका छन् ।

यदि शुक्रबार प्रस्तावित समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भयो भने तीन महिनाभन्दा बढी समयदेखि विश्व ऊर्जा बजारलाई प्रभावित पारिरहेको संकट अन्त्यतर्फ उन्मुख हुने अपेक्षा गरिएको छ । त्यससँगै होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएमा विश्व बजारमा तेलको मूल्य अझ स्थिर हुने र ऊर्जा आपूर्ति सामान्य अवस्थामा फर्किने विभिन्न सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।