कुलमान घिसिङ लावालस्करसहित बाढीपहिरो प्रभावित इलाममा पुग्दा प्रदेश सरकारलाई बेवास्ता

विराटनगर । गत असोज १८ गतेपछि भीषण बाढी र पहिरोका कारण क्षतविक्षत बनेको इलाम जिल्लाको वस्तुस्थिति बुझ्न भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री कुलमान घिसिङ लावालस्करसहित शनिबार इलाम पुगे ।

उनको भ्रमणमा भौतिक पूर्वाधार सचिव, गृहसचिव र नेपाल प्रहरी प्रमुखसहितको टोली सहभागी थियो । तर, प्रदेश सरकारका प्रतिनिधि थिएनन् । संघीय सरकारका मन्त्री बाढीपहिरो प्रभावित इलाम पुग्दा प्रदेश सरकारलाई भने पूरै बेवास्ता गरिएको छ ।

प्रदेश सरकारलाई थाहै नदिइकन संघीय सरकारका तर्फबाट घिसिङले गरेको स्थलगत निरीक्षण एवं बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रको अनुगमन विवादरहित भने बन्न सकेन । पहिलो कुरा त उनले प्रदेश सरकारलाई यसको जानकारी नै दिइएनन् ।

अर्को कुरा निरीक्षणमा जाँदा सरकारी गाडीको ताँती लगाएर लावालस्करसहित पुगेको भनेर उनको आलोचना भयो । जेनजी आन्दोलनपछि बनेको सरकार मितव्ययी हुनुपर्नेमा ठूलो सरकारी खर्च गरेर बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रको निरीक्षणमा पुगेको भन्दै विरोध भएको हो ।

‘मन्त्री कुलमान घिसिङ २० वटाभन्दा बढी सरकारी गाडीको लावालस्कर लगाएर आए । विपद् प्रभावित क्षेत्रको अनुगमन ‘साउथ इन्डियन’ शैलीमा भयो । निरीक्षणमा आउँदा यत्रो गाडी किन चाहियो ? बरु प्रत्येक गाडीमा ४–४ बोरा चामल नै ल्याएर पीडितलाई बाँडेको भए पनि हुन्थ्यो । राहत लिएर आएको भए हुन्थ्यो । अहिलेको परिप्रेक्ष्यमा यत्रो ‘सेक्युरिटी’ किन चाहियो ? उनलाई के को ‘थ्रेट’ थियो ? तडकभडक ठूलो भयो । यो आवश्यक थिएन,’ स्थानीयले सार्वजनिक रूपमै भने ।

कोशी प्रदेश सरकारले संघीय मन्त्रीको भ्रमणबारे औपचारिक जानकारीसमेत नपाएको गुनासो गरेको छ । कोशी प्रदेशका भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री भूपेन्द्र राईले संघीय मन्त्री आएको विषय सामाजिक सञ्जालमा देखेपछि मात्रै थाहा पाएको बताए । ‘मन्त्रीज्यू आउनु भएको कुरा सामाजिक सञ्जालमा देखेपछि मात्रै थाहा भयो । प्रदेश सरकारलाई कुनै औपचारिक जानकारी थिएन,’ उनी भन्छन् ।

विगतमा संघीय मन्त्रीहरू कुनै कार्यक्रम वा निरीक्षणमा आउँदा प्रदेशका मन्त्रीहरूको उपस्थिति अनिवार्यजस्तै हुने गरेको थियो । संघीय मन्त्री आउँदा प्रदेशका मुख्यमन्त्रीदेखि मन्त्रीसम्म पुग्ने गरेका थिए । तर, जेनजी आन्दोलनपछि बनेको नयाँ सरकारका मन्त्रीहरूले प्रदेश तहसँग समन्वय गर्न बेवास्ता गरेको देखियो ।

प्रदेशलाई संघीय सरकारको बेवास्ताले गर्दा बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, राहत, पुनर्निर्माणमा समस्या हुने देखिएको छ । सर्वसाधारण विपद्को मारमा पर्दा मुलुकका सरकारबीच आवश्यक समन्वय नभइरहेको पनि यसले प्रष्ट पारेको छ ।

इलाम जिल्लाकै बासिन्दा तथा कोशी प्रदेशका आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री रामबहादुर मगरसमेत मन्त्री घिसिङको भ्रमणमा अनुपस्थित रहे । मगर बाढीपहिरोपछि सबैभन्दा बढी खटिएका प्रदेशका मन्त्री हुन् ।

उनले पनि संघीय मन्त्री आएकोबारे औपचारिक जानकारी नपाएको बताए । बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रको राहत र उद्धारमा सक्रिय रहेका मगरसमेत यस भ्रमणमा सहभागी हुन नपाउँदा प्रदेश सरकारको प्रतिनिधित्व झनै कमजोर बनेको प्रष्ट हुन्छ ।

मन्त्री घिसिङले इलाम पुगेर विपद् प्रभावित क्षेत्रहरूको स्थलगत निरीक्षण गरे । त्यसपछि उनले स्थानीय पालिका प्रमुखहरूसँग छलफल गरे । प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुनिता नेपालका अनुसार मन्त्री घिसिङसहितको टोलीले इलाम नगरपालिका–१० को माईटापु, इलाम नगरपालिका–९ को राजदुवाली सडकखण्ड र मेची राजमार्गअन्तर्गत पुवाखोलास्थित मिलगोलाई क्षेत्रको निरीक्षण गरेको थियो ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा आयोजित विपद् व्यवस्थापन समितिको बैठकमा सहभागी भई मन्त्री घिसिङले जिल्लाका विपद् प्रभावित क्षेत्रहरूको विस्तृत जानकारी लिए । छलफलका क्रममा पालिका प्रमुखहरूले तत्कालका लागि राहत सामग्रीभन्दा पनि बाढी र पहिरोले भत्काएका सडक तथा अन्य भौतिक संरचनाहरूको पुनर्निर्माणमा सहयोग गर्न संघीय सरकारसँग जोडदार माग गरेका थिए ।

‘पालिका प्रमुखज्यूहरूले तत्कालका लागि राहत सामग्रीभन्दा पनि भत्किएका सडक र भौतिक संरचना निर्माणका लागि आग्रह गर्नुभएको छ,’ प्रजिअ नेपालले भनिन्, ‘राहत लगभग पुगिसकेको र अब पुनर्स्थापनामा ध्यान दिनुपर्ने उहाँहरुको भनाइ थियो ।’ बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रको भ्रमण विवादित भए पनि मन्त्री घिसिङले स्थानीय निकायका समस्याहरू ध्यानपूर्वक टिपोट गरेर लगेका छन् ।

यद्यपि, उनले कार्यक्रमस्थलमा कुनै ठोस घोषणा गरेनन् । तर, संघीय सरकारले इलामलाई संकटग्रस्त जिल्ला घोषणा गरेकाले प्राथमिकताका साथ काम गर्ने आश्वासन दिए ।

गत असोज १८ गतेदेखिको अविरल वर्षापछिको बाढी र पहिरोले इलाममा ठूलो जनधनको क्षति गरेको थियो । बाढी र पहिरोले विभिन्न स्थानमा घर, सडक, पुल र खेतीबारी बगाएको थियो ।

बाढीपहिरोमा परेर हालसम्म इलाममा ३९ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । १ जना अझै बेपत्ता छन् । विस्थापित भएका २ सय ६५ परिवारमध्ये १ सय ७२ परिवार इलाम नगरपालिकाका मात्रै छन् । पहिरोले मेची राजमार्ग हालसम्म अवरुद्ध छ ।